Najważniejsze informacje:

• List gończy to formalny środek poszukiwawczy stosowany wtedy, gdy podejrzany, oskarżony albo skazany ukrywa się, nie można ustalić jego miejsca pobytu albo konieczne jest jego zatrzymanie i doprowadzenie do organu prowadzącego sprawę.
• List gończy nie zawsze oznacza, że dana osoba celowo unika wymiaru sprawiedliwości. Często problem wynika z nieaktualnego adresu, wyjazdu za granicę, nieodebranej korespondencji albo braku wiedzy o toczącym się postępowaniu.
• Najpoważniejszą konsekwencją listu gończego jest ryzyko zatrzymania, np. podczas kontroli drogowej, na lotnisku, w pracy, u rodziny albo za granicą. W sprawach transgranicznych może pojawić się także wpis w SIS oraz ryzyko Europejskiego Nakazu Aresztowania.
• Po uzyskaniu informacji o liście gończym nie należy działać impulsywnie ani samodzielnie kontaktować się z policją, prokuratorem lub sądem. Pierwszym krokiem powinna być analiza akt, ustalenie etapu sprawy i sprawdzenie, czy wydano tymczasowe aresztowanie albo inne postanowienie.
• Dobrowolne zgłoszenie może być korzystne, ale powinno nastąpić dopiero po przygotowaniu strategii. Adwokat może pomóc w ustaleniu akt, kontakcie z organami, przygotowaniu dokumentów, wniosku o uchylenie listu gończego, zmianę środka zapobiegawczego albo bezpieczne stawiennictwo.

Dostałeś telefon od rodziny, że pod Twoim dawnym adresem była policja? A może mieszkając od wielu lat za granicą, odwiedzałeś w Polsce rodzinę i zostałeś zatrzymany? List gończy często pojawia się nagle i dla wielu wiąże się z uczuciem utraty kontroli nad własnym życiem.

W praktyce bowiem wiele osób nie wie, że są poszukiwane. Wezwania mogły trafiać na nieaktualny adres, postępowanie mogło zostać wszczęte po wyjeździe za granicę, a wyrok mógł zapaść bez udziału oskarżonego. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy policja pojawia się u rodziny, dane osoby zostają ujawnione w systemie SIS lub gdy o takim zgłoszeniu informowany jest Twój pracodawca.

Z mojego doświadczenia wynika, że w ponad 70% spraw poszukiwanie tak właśnie się zaczęło.

Najważniejsze jest to, żeby nie działać impulsywnie. Samodzielne zgłoszenie się na policję, telefon do prokuratora albo próba „wyjaśnienia sprawy” bez znajomości akt może skończyć się zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem. W sprawach, w których został wydany list gończy, znaczenie ma zarówno sam zarzut, jak i Twoje dalsze działanie i podjęcie próby kontaktu z służbami.

Co to jest list gończy?

List gończy to formalny środek poszukiwawczy przewidziany w art. 279 Kodeksu postępowania karnego. Wydaje się go wtedy, gdy podejrzany, oskarżony albo skazany ukrywa się albo nie można ustalić jego miejsca pobytu, a organ procesowy uznaje, że konieczne jest jego zatrzymanie i doprowadzenie.

List gończy może wydać prokurator albo sąd. Najczęściej poprzedza go postanowienie o tymczasowym aresztowaniu albo postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu. Najczęściej wskazuje to na niewystarczającą skuteczność wezwań danej osoby, która bezpośrednio doprowadziła do podjęcia decyzji o aktywnym poszukiwaniu.

Postanowienie o liście gończym zawiera dane osoby poszukiwanej, opis sprawy, podstawę prawną oraz informację o konieczności zatrzymania. Następnie dane trafiają do systemów policyjnych, przede wszystkim do KSIP, czyli Krajowego Systemu Informacyjnego Policji. W wielu sprawach dane mogą zostać również wprowadzone do SIS, czyli Systemu Informacyjnego Schengen, który ma ułatwić zatrzymanie danej osoby przy przekraczaniu granicy.

Tutaj warto odróżnić list gończy od innych środków. List gończy służy poszukiwaniu i zatrzymaniu osoby w Polsce, natomiast celem aresztowania osoby poszukiwanej w Polsce poza granicami kraju wydaje się Europejski nakaz aresztowania, szerzej omówiony w artykule o europejskim nakazie aresztowania (ENA). Narzędzie to służy przekazaniu osoby pomiędzy państwami Unii Europejskiej.

Warto też odróżnić postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu, które może natomiast funkcjonować bez publikacji listu gończego. Jeszcze innym środkiem operacyjnym jest także poszukiwanie miejsca pobytu, które nie ma charakteru procesowego i nie zawsze oznacza, że dana osoba ma zostać zatrzymana.

Dlatego samo stwierdzenie, że „Policja kogoś szuka”, nie zawsze oznacza list gończy, choć jeśli takowy został wydany, to jego konsekwencje mogą być bardzo poważne.

Kiedy sąd wydaje list gończy?

Najczęściej list gończy pojawia się wtedy, gdy osoba przestaje uczestniczyć w postępowaniu karnym albo nie stawia się do odbycia kary. Nie zawsze jednak wynika to z celowego ukrywania się, ponieważ czasem problem zaczyna się od nieodebranego wezwania, przeprowadzki albo wyjazdu za granicę.

Pierwszą typową sytuacją jest niestawiennictwo na rozprawie, i dotyczy to często spraw o jazdę po alkoholu, oszustwa, kradzieże, paserstwo, przestępstwa przeciwko mieniu albo spraw gospodarczych. Sąd najpierw wysyła wezwania, potem może zarządzić zatrzymanie, a gdy to nie przynosi skutku, pojawia się list gończy.

Druga sytuacja dotyczy postępowania przygotowawczego. Podejrzany ma wówczas przedstawione zarzuty albo powinien zostać przesłuchany, ale nie stawia się na czynności. Prokurator może wtedy uznać, że osoba utrudnia postępowanie i wystąpić o tymczasowe aresztowanie, a następnie zarządzić poszukiwania.

Trzecia grupa spraw, i jednocześnie bardzo częsta, to wyjazd za granicę z toczącym się otwartym postępowaniem. Ktoś wyjeżdża do pracy do Niemiec, Holandii albo Norwegii, zmienia adres, nie odbiera korespondencji, a po kilku latach, najczęściej w momencie przekraczania granicy, dowiaduje się, że jest poszukiwany w Polsce, o czym wcześniej nie miał pojęcia.

Prowadziłem w mojej kancelarii sprawę, w której klient, przebywając od wielu lat w Stanach Zjednoczonych i Nowej Zelandii, nie miał pojęcia o orzeczonym wobec niego obowiązku zapłacenia odszkodowania. To właśnie jego trwałe osiedlenie się na terytorium innego państwa i skuteczna argumentacja o braku zamiaru unikania wykonania tego zobowiązania zaowocowały umorzeniem jego postępowania wykonawczego.

Czwarta sytuacja dotyczy niestawiennictwa do odbycia kary, jeżeli wyrok jest prawomocny, a skazany nie zgłasza się do zakładu karnego. Wówczas sąd wykonawczy może zarządzić jego poszukiwanie; w ramach listu gończego w takiej sprawie chodzi o wykonanie orzeczonej kary.

Aby skutecznie ocenić, z jakim środkiem mamy do czynienia, należy zawsze w pierwszej kolejności rozpocząć od analizy akt, która pozwoli stwierdzić, czy jest to sprawa na etapie przedsądowym, sądowym czy może już na etapie wykonania orzeczonej wcześniej kary.

List gończy: konsekwencje, których nie widać od razu

Konsekwencje listu gończego widoczne są nie tylko w samym postępowaniu karnym, bowiem, jak nietrudno sobie wyobrazić, wpływa on też na pracę, rodzinę, podróże, legalny pobyt za granicą i codzienne poczucie bezpieczeństwa.

Najpoważniejszą i najbardziej bezpośrednią konsekwencją jest zatrzymanie. Osoba poszukiwana listem gończym może zostać zatrzymana podczas kontroli drogowej, na lotnisku, w miejscu pracy, w domu rodziny albo za granicą. Jeżeli list gończy jest związany z tymczasowym aresztowaniem, po zatrzymaniu bardzo często następuje doprowadzenie do sądu albo prokuratury. O tym mechanizmie piszemy w artykule o tymczasowym aresztowaniu.

Druga konsekwencja to bardzo odczuwalna utrata kontroli nad życiem zawodowym i rodzinnym. Zatrzymanie może nastąpić w najmniej korzystnym momencie: przed wyjazdem, w pracy, podczas odbierania dziecka ze szkoły albo przy zwykłej kontroli dokumentów.

Trzecia konsekwencja dotyczy środków karnych, szczególnie zakazów prowadzenia pojazdów lub świadczeń pieniężnych, co jest zwłaszcza częste przy wyrokach za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu z art. 178a KK. Zdarza się, że dana osoba nie ma pojęcia o takich konsekwencjach i dowiaduje się o nich dopiero w momencie zatrzymania.

Ponadto należy się liczyć z utratą szansy na korzystniejsze zakończenie sprawy. Mediacja lub dobrowolne poddanie się karze wymaga aktywnego udziału w sprawie, a osoba, która przez długi czas nie stawia się na wezwania, ma trudniejszą pozycję procesową i tym samym zmniejsza swoje szanse na takie rozwiązanie.

Finalnie, wiele osób błędnie zakłada, że wystarczy „przeczekać” sprawę, by doprowadzić do przedawnienia. Tymczasem list gończy i czynności podejmowane w sprawie mogą wpływać na bieg przedawnienia zgodnie z art. 101-102 KK; sprawa nie znika tylko dlatego, że minęło kilka lat.

Co zrobić, gdy dowiesz się o liście gończym wobec siebie?

Pierwszy krok to ustalenie stanu sprawy. Adwokat powinien sprawdzić, jaki organ prowadzi postępowanie, czego dotyczy zarzut, czy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, czy sprawa jest na etapie prokuratury, sądu czy wykonania kary. Bez takiej analizy każda podjęta decyzja może być potencjalnie niekorzystna.

W praktyce adwokat składa wniosek o wgląd do akt. Zwykle zajmuje to od kilku do kilkunastu dni. Po analizie dokumentów można ocenić, czy możliwe jest uchylenie listu gończego, dobrowolne stawiennictwo, złożenie wniosku o zmianę środka zapobiegawczego albo przygotowanie zażalenia.

Drugi krok to kontakt z prokuratorem albo sądem prowadzącym sprawę. W wielu przypadkach da się ustalić tryb dobrowolnego zgłoszenia. Czasem można złożyć wniosek o uchylenie listu gończego pod warunkiem stawiennictwa w konkretnym terminie. Nie zawsze organ się na to zgodzi, ale sam sposób działania pokazuje, że klient nie chce dalej unikać postępowania.

Trzeci krok to przygotowanie do zatrzymania procesowego. Jeżeli zatrzymania nie da się uniknąć, warto przynajmniej przygotować się na to w ustrukturyzowany sposób. Klient może stawić się w ustalonym miejscu z adwokatem, z przygotowanymi dokumentami, informacjami o miejscu pracy, rodzinie, leczeniu czy pobycie za granicą. Więcej o samej procedurze przeczytasz w artykule o zatrzymaniu procesowym.

Czwarty krok to właściwa obrona merytoryczna. Po powrocie do sprawy trzeba przeanalizować dowody, złożyć wnioski i przygotować wyjaśnienia. W zależności od sytuacji można walczyć o uchylenie aresztu, zmianę środka zapobiegawczego, korzystne zakończenie sprawy albo wznowienie kontaktu z sądem.

W jednej ze spraw, które prowadziłem w kancelarii, klient po ośmiu latach pobytu w Niemczech sam zgłosił się na policję, bo chciał „mieć to z głowy”. Dopiero po zatrzymaniu okazało się, że oprócz głównej sprawy pojawiły się dwa dodatkowe postępowania prowadzone pod jego danymi, o których nie miał on pojęcia. Gdyby najpierw sprawdzono akta, można było przygotować wyjaśnienia i dokumenty, by uniknąć części nieporozumień.

Dlatego w sprawach zgłoszenie się dobrowolne nie powinno być pierwszym krokiem- wręcz przeciwnie- powinno być poprzedzone wnikliwą analizą akt.

Dobrowolne zgłoszenie: droga rekomendowana w większości przypadków

Dobrowolne zgłoszenie w sprawie karnej nie oznacza przyznania się do winy. Oznacza jedynie, że osoba poszukiwana wraca do sprawy w zaplanowany sposób.

Pierwsza korzyść płynąca z takiej decyzji polega na zachowaniu wpływu na termin i miejsce zatrzymania, co pozwala na posiadanie jakiejkolwiek formy kontroli nad sytuacją.

Druga korzyść ma znaczenie procesowe. Dobrowolne zgłoszenie może być argumentem za tym, że klient nie zamierza już utrudniać postępowania. Może to pomóc przy wniosku o uchylenie tymczasowego aresztowania, zmianę środka zapobiegawczego albo wymiar kary w dolnych granicach.

Różnica między osobą zatrzymaną przypadkowo po kilku latach a osobą, która sama zgłasza się do sprawy po wcześniejszym uporządkowaniu sytuacji, jest widoczna i może wpływać na Twoją sytuację.

Co więcej, należy podkreślić, że dobrowolne zgłoszenie nie odbiera prawa do obrony, ponieważ klient nadal może odmówić składania wyjaśnień, kwestionować zarzuty, składać wnioski dowodowe i walczyć o uchylenie aresztu. W żadnym wypadku nie ciąży na nim obowiązek przyznania się do winy.

W praktyce list gończy adwokat powinien ocenić właśnie pod kątem tego, czy można przygotować bezpieczny scenariusz stawiennictwa, co w większości spraw jest lepsze niż bierne czekanie na zatrzymanie.

Sytuacja szczególna: list gończy a ENA

Polski list gończy może zostać ujawniony za granicą poprzez wpis w SIS. Jeżeli osoba zostanie zatrzymana w innym państwie Unii Europejskiej, sprawa może szybko przejść w procedurę Europejskiego nakazu aresztowania.

W praktyce oznacza to dwa równoległe fronty. Po pierwsze, trzeba działać w państwie zatrzymania, gdzie sąd decyduje o przekazaniu osoby do Polski. Po drugie, trzeba prowadzić działania w Polsce, czyli sprawdzić akta, ustalić podstawy poszukiwania i próbować ograniczyć skutki zatrzymania.

W takich sytuacjach współpracujemy z lokalnym pełnomocnikiem za granicą i równolegle prowadzimy kontakt z polskim sądem albo prokuratorem. Znaczenie mogą mieć więzi rodzinne, stały pobyt, praca, w wypadku choroby przewlekłej- leczenie, długość pobytu za granicą oraz to, czy klient wcześniej wiedział o sprawie.

Więcej o tej procedurze znajdziesz w artykule o europejskim nakazie aresztowania.

List gończy konsekwencje może więc wywoływać także poza Polską. Jeżeli jesteś w innym państwie UE i podejrzewasz, że możesz być poszukiwany, nie warto czekać na przypadkowe zatrzymanie.

Jak adwokat pomaga w sprawach poszukiwawczych?

Pracę nad sprawą zaczynamy od konsultacji. Omawiamy, skąd klient dowiedział się o poszukiwaniu, kiedy ostatni raz miał kontakt z organami, czy przebywa w Polsce, czy za granicą, czy był wcześniej karany i czy zna sygnaturę sprawy. Konsultacja trwa 60 minut i kosztuje 450 zł.

Drugi etap to ustalenie akt. Sprawdzamy, który organ prowadzi sprawę, czy chodzi o prokuraturę, sąd, czy wykonanie kary. Następnie składamy wniosek o wgląd do akt i analizujemy dokumenty. Ten etap zwykle trwa od 7 do 14 dni, choć zależy od sądu albo prokuratury.

Trzeci etap to opracowanie optymalnej dla klienta strategii. Po analizie akt decydujemy, czy składamy wniosek o uchylenie listu gończego, wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania, wniosek o zmianę środka zapobiegawczego, czy przygotowujemy klienta do dobrowolnego stawiennictwa. W sprawach transgranicznych ustalamy również, czy istnieje ryzyko ENA.

Czwarty etap to koordynacja stawiennictwa. Jeżeli klient ma się zgłosić, przygotowujemy dokumenty i argumenty. Mogą to być zaświadczenia o pracy, umowa najmu, dokumenty rodzinne, dokumentacja medyczna, potwierdzenie stałego pobytu za granicą albo dowody pokazujące, że klient nie unikał celowo spotkania z wymiarem sprawiedliwości.

Piąty etap to dalsze prowadzenie sprawy. Po zatrzymaniu albo stawiennictwie uczestniczymy w przesłuchaniach, posiedzeniach aresztowych i rozprawach. Składamy wnioski dowodowe, zażalenia i pisma procesowe; nasz udział przeradza się wówczas w obronę podczas sprawy karnej.

Jeżeli przebywasz za granicą, większość czynności organizacyjnych możemy przeprowadzić zdalnie aż do momentu, w którym konieczne będzie osobiste stawiennictwo.

Czego nie robić, gdy poszukuje Cię prokurator albo sąd?

Najgorszym rozwiązaniem jest ignorowanie sprawy; wielu klientów liczy na to, że skoro przez kilka lat nic się nie wydarzyło, to sprawa sama się przedawni. W praktyce przy liście gończym przedawnienie nie działa tak prosto, a kolejne czynności procesowe mogą znacząco wpływać na bieg przedawnienia.

Drugim błędem jest samodzielny kontakt z policją, prokuratorem albo sądem bez wcześniejszej konsultacji. Nierzadko klienci działają w takich okolicznościach w sposób emocjonalny i bez wcześniejszego rzetelnego przygotowania mogą przedstawić swoją sytuację w niekorzystnym dla nich świetle. Warto pamiętać, że wszelkie złożone zeznania zostaną w aktach do zakończenia sprawy.

Trzecim błędem jest próba zmiany danych osobowych, posługiwania się cudzym dokumentem albo unikania kontroli. Takie zachowania mogą prowadzić do nowych zarzutów, np. związanych z fałszowaniem dokumentów albo podszywaniem się pod inną osobę i z całą pewnością nie wpłyną pozytywnie na rozpatrzenie ich sprawy.

Czwarty błąd to dobrowolne zgłoszenie się bez sprawdzenia akt sprawy. Nawet jeżeli klient chce współpracować, powinien wiedzieć, do jakiej sprawy wraca i czy na pewno oprócz niej, nie istnieją inne postępowania.

Liczy się nie tylko fakt, że pojawiasz się w sprawie, ale również sposób i moment, w jakim to zrobisz. Jeżeli jesteś więc poszukiwany listem gończym, najpierw ustal stan sprawy, a dopiero później podejmuj decyzję o kontakcie z organami.

Warto też pamiętać, że list gończy nie zawsze oznacza, że organ „ma rację” co do zachowania osoby poszukiwanej. W wielu sprawach problem wynika z błędnego doręczenia, nieaktualnego adresu, wyjazdu za granicę albo braku realnej wiedzy o toczącym się postępowaniu. Przy ocenie konieczności stosowania róźnych środków wobec osoby poszukiwanej, sąd będzie brał pod uwagę indywidualne okoliczności.

W sprawach poszukiwawczych niezwykle istotne jest odtworzenie historii doręczeń. Sprawdzamy, na jaki adres wysyłano wezwania, kto je odbierał, czy przesyłki wracały jako nieodebrane, czy klient faktycznie miał możliwość dowiedzenia się o sprawie i czy wcześniej informował organy o zmianie miejsca zamieszkania. Jeżeli okaże się, że korespondencja trafiała pod adres, pod którym klient od dawna nie mieszkał, może to być istotny argument działający na korzyść klienta.

Osobną kategorią są sprawy, w których osoba poszukiwana listem gończym przebywa za granicą i prowadzi tam stabilne życie. Stała praca, rodzina, umowa najmu, działalność gospodarcza, leczenie albo dzieci uczęszczające do szkoły mogą pokazywać, że klient nie funkcjonuje w ukryciu, lecz po prostu od lat mieszka poza Polską. Takie dokumenty warto przygotować jeszcze przed zgłoszeniem się do sprawy, ponieważ później czas na reakcję bywa bardzo krótki.

W praktyce przygotowujemy więc klienta nie tylko prawnie, ale też organizacyjnie. Ustalamy, jakie dokumenty zabrać, komu przekazać pełnomocnictwo, co zrobić z pracą, mieszkaniem, samochodem i obowiązkami rodzinnymi na wypadek zatrzymania. Okazuje się to być szczególnie ważne, gdy istnieje ryzyko tymczasowego aresztowania. Dobre przygotowanie nigdy nie powinno być traktowane jako gwarancja wyniku, niemniej przekłada się na szybsze i bardziej dokładne przedstawienie pełnego obrazu.

Nie należy też zakładać, że skoro list gończy został wydany, to nic nie da się już zrobić. W niektórych sprawach możliwe jest uchylenie listu gończego, zmiana środka zapobiegawczego, przyjęcie poręczenia majątkowego, dozór Policji albo zakaz opuszczania kraju zamiast aresztu. Wszystko zależy od rodzaju zarzutów, dotychczasowego przebiegu sprawy oraz postawy klienta.

Pierwsza rozmowa o liście gończym

List gończy nie jest sytuacją, którą warto zostawiać „na później”. Im dłużej trwa poszukiwanie, tym większe ryzyko przypadkowego zatrzymania, wpisu w systemach międzynarodowych, ENA albo tymczasowego aresztowania po doprowadzeniu.

Jeżeli dowiedziałeś się, że szuka Cię policja, prokurator albo sąd, zadzwoń, zanim podejmiesz jakikolwiek inny krok. Pierwsza rozmowa pozwala ustalić, czy rzeczywiście chodzi o list gończy, jaki może być etap sprawy i co trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności.

Konsultacja trwa 60 minut i kosztuje 450 zł. Może odbyć się również zdalnie, jeżeli przebywasz poza Polską. Nie zobowiązuje do dalszej współpracy, ale pozwala uniknąć decyzji podjętych w panice.

Więcej informacji o obronie w sprawach karnych w Gdańsku znajdziesz w naszym głównym artykule o sprawach karnych.

Artykuł List gończy: pomoc adwokata, gdy szuka Cię prokurator lub sąd pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

• Nowa filozofia postępowania upadłościowego: po nowelizacji to wierzyciel, a nie sąd, ma weryfikować wykonanie planu spłaty wierzycieli. Zobowiązania upadłego umarzają się z mocy prawa po 3 miesiącach od upływu okresu planu spłaty, chyba że w tym oknie ktoś złoży wniosek o zmianę lub uchylenie planu.
• Podstawa: Rządowy projekt UD260, zmieniający ustawę Prawo upadłościowe, ustawę Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawę o Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
• Umorzenie z mocy prawa to nowy mechanizm z art. 370f ust. 1 i art. 491²¹ 1 projektu. Sąd nie wydaje już postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty. Wystarczy obwieszczenie o dacie umorzenia z PESEL i sygnaturą.
• Terminy planu spłaty wierzycieli do 36 miesięcy standardowo, od 36 do 84 miesięcy przy rażącym niedbalstwie lub umyślności, po nowelizacji: do 12 miesięcy przy spłacie 70 % zobowiązań, do 24 miesięcy przy spłacie 50 %.
• Nowe uprawnienia upadłego: przy wcześniejszej spłacie wierzycieli w zakresie objętym planem można wystąpić o skrócenie planu spłaty maksymalnie o połowę (art. 370d ust. 2a i art. 49119 ust. 3a projektu). Zaś jeżeli upadły nie może wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, sąd na jego wniosek po wysłuchaniu wierzycieli może zmienić plan spłaty wierzycieli. Sąd może także przedłużyć termin spłaty zobowiązań na dalszy okres nieprzekraczający osiemnastu miesięcy.
• Rozszerzony obowiązek sprawozdawczy upadłego: do końca kwietnia każdego roku sprawozdanie obejmuje przychody, nabyte składniki majątkowe powyżej średniej płacy w sektorze przedsiębiorstw, możliwości zarobkowe, wydatki i potrzeby mieszkaniowe. Sąd nie bada treści dokumentów, weryfikacja spada na wierzyciela.
• Krajowy Rejestr Zadłużonych po nowelizacji: dane upadłego znikają automatycznie po 3 latach od dnia obwieszczenia o umorzeniu z mocy prawa oraz zgodnie z dotychczasowym brzmieniem ustawy, w przypadku uchylenia planu spłaty dane pozostają w KRZ przez 10 lat.
• Status prac na dziś: zakończone konsultacje publiczne i opiniowanie. Projekt nie został jeszcze uchwalony przez Sejm. Wejście w życie: 30 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
• Konsekwencja operacyjna dla wierzycieli: obowiązek wdrożenia wewnętrznego procesu monitorowania planów spłaty i reakcji w 3-miesięcznym oknie. Zaniechanie oznacza utratę wierzytelności z mocy prawa. To całkowicie nowa jakość pracy działu windykacji.

Aktualny stan prawa i status projektu UD260 na 2026 r.

Projekt ustawy UD260 na dziś jest na etapie prac legislacyjnych Rady Ministrów. Numer z wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów to UD260. Konsultacje publiczne i opiniowanie projektu zostały zakończone. Kolejnym krokiem jest przekazanie projektu do Sejmu. Termin wejścia w życie zgodnie z art. 9 projektu to 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, jednak data uchwalenia i publikacji nie jest znana. Analiza projektu UD260 w niniejszym artykule opiera się na treści dokumentu skierowanego do konsultacji. Ostateczne brzmienie ustawy może różnić się od projektu, a zmiany będą monitorowane i uwzględniane w kolejnych aktualizacjach artykułu. Do momentu wejścia ustawy w życie obowiązują dotychczasowe przepisy Prawa upadłościowego. Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej w obecnym reżimie nadal działa tak, jak opisujemy to w naszym głównym artykule o upadłości konsumenckiej w Gdańsku, prowadzonym przez adw. Annę Patralską. Poniższa analiza służy przygotowaniu klientów i partnerów instytucjonalnych do nadchodzącej zmiany prawa.

Fundamentalna zmiana filozofii postępowania upadłościowego

Dotychczasowe postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych opiera się na aktywnej roli sądu w każdej sprawie. Sąd ustala plan spłaty wierzycieli, wysłuchuje stron, kontroluje sprawozdania, a po upływie okresu planu spłaty wierzycieli wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu i umorzeniu niewykonanych zobowiązań. Wierzyciel jest odbiorcą informacji sądowych. Aktywnie działa najwyżej w sytuacjach wyjątkowych.

Nowelizacja prawa upadłościowego przewidywana w projekcie UD260 tę logikę odwraca. Po upływie okresu planu spłaty wierzycieli zobowiązania upadłego umarzają się z mocy prawa z upływem 3 miesięcy, chyba że w tym oknie ktoś złoży wniosek o zmianę lub uchylenie planu spłaty wierzycieli. Kto ma inicjatywę? Wierzyciel. Jeżeli uważa, że plan spłaty nie został wykonany, albo widzi zatajenia w sprawozdaniach upadłego, składa wniosek o uchylenie planu spłaty. Jeżeli sytuacja majątkowa upadłego istotnie się poprawiła z powodów innych niż wzrost wynagrodzenia z pracy, składa wniosek o zmianę planu spłaty.

Konsekwencja praktyczna jest spora. Dla wierzycieli oznacza konieczność wdrożenia procesu monitorowania planów spłaty i szybkiej reakcji operacyjnej w szczególności w ostatnich 3 miesiącach od upływu okresu planu spłaty. Dla upadłych oznacza pewność, że po upływie okresu planu spłaty odzyskują „czystą kartę” bez konieczności czekania na kolejne postanowienie sądu. Dla adwokata prowadzącego sprawy upadłościowe w Gdańsku, obsługującego zarówno wierzycieli, jak i osoby wnioskujące o upadłość konsumencką, to całkowicie nowa mapa procesowa.

Umorzenie z mocy prawa. Nowe art. 370f i art. 49121 p.u.

Kluczowa zmiana projektu to nowe brzmienie art. 370f ust. 1 oraz art. 491²¹ ust. 1 Prawa upadłościowego. Przepis stanowi, że jeżeli upadły ani żaden z wierzycieli nie złoży wniosku o zmianę lub uchylenie planu spłaty w terminie 3 miesięcy od upływu okresu, na który plan został ustalony, dokonuje się obwieszczenia informacji o dacie, w której zobowiązania upadłego niewykonane w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli uległy umorzeniu z mocy prawa.

Trzy wnioski praktyczne. Po pierwsze, umorzenie zobowiązań upadłego następuje automatycznie. Nie trzeba postanowienia sądu, nie trzeba postępowania. Data umorzenia to data upływu 3 miesięcy od końca okresu planu spłaty. Po drugie, obwieszczenie ma charakter deklaratoryjny, potwierdza istniejący już stan prawny. Po trzecie, jeżeli w oknie 3 miesięcy zostanie złożony wniosek o zmianę lub uchylenie planu spłaty, obwieszczenie następuje dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia sądu w sprawie tego wniosku.

Zawartość obwieszczenia jest ściśle określona. Zgodnie z projektowanym art. 370f ust. 1 pkt 1-4 obwieszczenie wskazuje imię i nazwisko oraz PESEL upadłego (albo inne dane identyfikacyjne, jeżeli PESEL-u nie ma), NIP nadany w ciągu ostatnich 10 lat, datę i sygnaturę postanowienia o ustaleniu planu spłaty oraz informację, że umorzeniu nie uległy zobowiązania upadłego wskazane w art. 370f ust. 2 (alimenty, renty, grzywny, naprawienie szkody z przestępstwa).

Dla wierzyciela projekt oznacza jedną konkretną datę do wpisania w kalendarzu: koniec okresu planu spłaty, bo od tego dnia biegnie 90 dni. W ciągu tych ostatnich 90 dni wierzyciel ma ostatnią szansę na działanie. To całkowicie nowa jakość pracy działu windykacji.

Terminy planu spłaty wierzycieli. 36, 84, 12 albo 24 miesiące

Projekt UD260 zachowuje mocno zróżnicowaną strukturę okresów planu spłaty. Nowa siatka terminów (art. 370a ust. 2-4 oraz art. 491¹⁵ ust. 1a-1c projektu) obejmuje cztery warianty.

Zasada podstawowa mówi o okresie do 36 miesięcy. Jeżeli sąd ustali, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty nie może być krótszy niż 36 miesięcy i nie dłuższy niż 84 miesiące. Jeżeli w drodze wykonania planów podziału oraz planu spłaty wierzycieli dłużnik spłaci co najmniej 70 % zobowiązań uznanych na liście wierzytelności, plan spłaty wierzycieli nie może zostać ustalony na dłużej niż rok. Jeżeli spłata sięga 50 %, granica to dwa lata.

Do okresów spłaty zalicza się okres od upływu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu spłaty, chyba że upadły nie pokryłby w całości kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Do okresu spłaty nie zalicza się okresu warunkowego umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty.

Dla wierzycieli oznacza to segmentację portfela upadłościowego na cztery grupy z bardzo różnym profilem ryzyka. Dłużnik grupy „mocno spłacającej” znika z systemu po roku, dłużnik grupy „rażące niedbalstwo” pozostaje w reżimie planu spłaty nawet przez siedem lat. Sensowne monitorowanie wymaga oznaczenia w bazie wierzytelności, do której grupy trafił konkretny upadły.

Wcześniejsza spłata. Nowa instytucja skrócenia planu

Projekt UD260 wprowadza zupełnie nowe uprawnienie upadłego. Art. 370d ust. 2a i art. 491¹⁹ ust. 3a projektu pozwalają upadłemu, który wcześniej spłacił wierzycieli w zakresie objętym planem spłaty, wystąpić do sądu z wnioskiem o skrócenie okresu wykonania planu. Sąd może skrócić plan nie więcej niż o połowę, o ile nie prowadzi to do pokrzywdzenia wierzycieli oraz jest uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi.

Przykład. Plan spłaty na 36 miesięcy. Upadły dzięki nowej pracy w 20. miesiącu spłaca całość kwoty zaplanowanej w planie. Do dziś musiałby dokończyć plan według harmonogramu. Po nowelizacji może wnioskować o skrócenie okresu wykonania do 18 miesięcy. Decyzja należy do sądu, ale nowa podstawa prawna daje realne narzędzie.

Nowe obowiązki sprawozdawcze upadłego

Zmiana art. 370c ust. 4 oraz art. 491¹⁸ ust. 3 projektu istotnie rozszerza obowiązek sprawozdawczy upadłego. Do końca kwietnia każdego roku upadły składa do akt sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej za rok poprzedni. Zakres sprawozdania obejmuje osiągnięte przychody, nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw (za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, według danych GUS), możliwości zarobkowe upadłego, wydatki konieczne na utrzymanie siebie i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym potrzeby mieszkaniowe. Do sprawozdania upadły dołącza kopię rocznego zeznania podatkowego lub odwołanie do zeznania udostępnionego na podstawie art. 45cd ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nowość systemowa jest równie ważna jak sama treść sprawozdania. Sąd nie bada treści i formy dokumentów sprawozdawczych. Sprawozdanie z planu spłaty trafia do akt i tam pozostaje. Kontrola merytoryczna przenosi się na wierzyciela. Jeżeli wierzyciel widzi nieujawnione dochody, ukrywane składniki majątku albo braki formalne, składa własny wniosek. Bez inicjatywy wierzyciela wątpliwe sprawozdanie nie wywoła żadnej reakcji sądu.

Sankcja pomocnicza. Nowy ust. 3a w art. 370d i w art. 491¹⁹ stanowi, że jeżeli wierzyciel złoży wniosek o zmianę planu spłaty, wniosek zostanie oddalony, ale w toku sprawy okaże się, że upadły nie złożył sprawozdania w terminie, kosztami sądowymi obciąża się upadłego. Chyba że sąd zastosuje art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zmiana planu spłaty i uchylenie planu spłaty. Kto, kiedy i po co?

Nowa siatka wniosków w projektowanych art. 370d, 370e, 491¹⁹ i 491²⁰ rozdziela inicjatywy między upadłego i wierzyciela. Instytucje zmiana planu spłaty oraz uchylenie planu spłaty są w projekcie UD260 opisane odrębnie i różnie uzasadnione. Upadły może wnioskować o zmianę planu spłaty wierzycieli, jeżeli nie może wywiązać się z obowiązków (sąd przedłuży termin spłaty o maksymalnie 18 miesięcy). Może także wnioskować o uchylenie planu spłaty i umorzenie niewykonanych zobowiązań, jeżeli brak możliwości ma charakter trwały i wynika z okoliczności niezależnych od upadłego. Trzecia nowa możliwość to omówione już wcześniej skrócenie planu po wcześniejszej spłacie.

Wierzyciel może wnioskować o zmianę planu spłaty wierzycieli w razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego, wynikającej z innych przyczyn niż zwiększenie się wynagrodzenia za pracę lub dochodów z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. Praktycznie chodzi o spadek, darowiznę, wygraną, wyrok odszkodowawczy, sprawę o zachowek. Wierzyciel może także wnioskować o uchylenie planu spłaty w razie niewykonywania planu przez upadłego (art. 370e ust. 1 i art. 491²⁰ ust. 1 projektu). To uchylenie planu spłaty jest w projekcie zupełnie inne niż w obecnym stanie prawnym.

Kluczowa zmiana. W obecnym brzmieniu sąd uchyla plan spłaty wierzycieli z urzędu albo na wniosek wierzyciela. Projekt UD260 usuwa możliwość działania z urzędu. Sąd zajmie się sprawą tylko wtedy, gdy wierzyciel złoży wniosek. Bez wniosku sąd nie zbada niczego, nawet jeżeli w aktach są dowody nieprawidłowości.

Podstawy uchylenia planu spłaty pozostają w większości takie same: niewykonywanie planu, zatajenie w sprawozdaniu przychodów lub składników majątkowych, dokonanie czynności prawnej pogarszającej zdolność wykonania planu bez zgody sądu, ukrywanie majątku, czynność uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli. Sąd może odmówić uchylenia, jeżeli uchybienie jest nieznaczne albo umorzenie pozostałej części jest uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi.

Konsekwencja uchylenia jest surowa. Zobowiązania upadłego nie ulegają umorzeniu (art. 370e ust. 3, art. 49120 ust. 3). Upadły wraca do stanu sprzed postępowania i wierzyciele odzyskują pełną możliwość egzekucji. Adwokat prowadzący postępowanie upadłościowe widzi w tym punkcie największą asymetrię ryzyka: dla wierzyciela solidnie przygotowany wniosek o uchylenie może odblokować całą wierzytelność, dla upadłego przegrany wniosek oznacza powrót do windykacji.

Zobowiązania, które nie ulegają umorzeniu nawet po planie spłaty

Katalog wyłączeń z art. 370f ust. 2 i art. 491²¹ ust. 2 projekt pozostawia bez zmian. Nie ulegają umorzeniu zobowiązania alimentacyjne. Nie ulegają renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci. Nie ulegają kary grzywny orzeczone przez sąd. Nie ulega obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub środek probacyjny. Nie ulegają zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem. Wreszcie nie ulegają zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Praktyczna wskazówka dla wierzycieli: jeżeli wasza wierzytelność mieści się w tym katalogu, zmiana modelu was nie dotyczy w tym samym stopniu. Egzekucja pozostaje możliwa również po formalnym umorzeniu innych zobowiązań upadłego. Praktyczna wskazówka dla upadłych: absolutnie wszystko trzeba wpisać do wniosku o ogłoszenie upadłości. Zobowiązanie celowo pominięte nie umarza się nigdy.

Krajowy Rejestr Zadłużonych. 3 lata do wyczyszczenia danych

Projekt UD260 modyfikuje również art. 11 ust. 4 pkt 1 ustawy z 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. W nowym brzmieniu dane upadłego automatycznie przestają być ujawniane po upływie 3 lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań, o umorzeniu zobowiązań bez ustalenia planu spłaty albo od dnia obwieszczenia informacji o dacie, w której zobowiązania upadłego uległy umorzeniu z mocy prawa. To ostatnie odesłanie to konsekwencja wprowadzenia modelu automatycznego umorzenia.

W praktyce standardowy upadły spłacający przez 36 miesięcy widzi się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych łącznie przez 36 miesięcy planu spłaty plus 3 miesiące okna wnioskowego plus 3 lata karencji po obwieszczeniu, czyli około 6 lat i 3 miesiące od dnia postanowienia o ustaleniu planu spłaty. W przypadku uchylenia planu spłaty dane pozostają w KRZ przez 10 lat.

Przepisy przejściowe. Co z toczącymi się postępowaniami?

Projekt UD260 zawiera rozbudowany katalog przepisów przejściowych. Art. 4 ust. 1 stanowi, że w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, stosuje się nowe przepisy z modyfikacjami. Art. 5 przewiduje, że w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano postanowienie o ustaleniu planu spłaty, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wyjątek: nowe art. 370e ust. 1 i 2 oraz art. 49120 ust. 1 i 2 dotyczące uchylenia planu spłaty wchodzą w życie od razu, także wobec spraw już toczących się. Mechanizm uchylenia planu spłaty na wniosek wierzyciela (bez działania sądu z urzędu) zacznie obowiązywać natychmiast.

Art. 7 projektu zawiera bardzo ważny przepis operacyjny. W okresie od upływu okresu, na który został ustalony plan spłaty, do dnia prawomocności postanowienia w przedmiocie wniosku o zmianę lub uchylenie planu spłaty, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności objętych planem. Wierzyciel, który złoży wniosek, jednocześnie zamraża własną egzekucję do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia.

Praktyczne wnioski dla wierzycieli i upadłych

Perspektywa wierzyciela (banku, SKOK-u, firmy pożyczkowej, dostawcy usług) sprowadza się do wdrożenia dyscypliny procesowej. Kalendarz upływu okresów planu spłaty wierzycieli w bazie wierzytelności staje się dokumentem operacyjnym pierwszej wagi. Alert 6 miesięcy przed upływem terminu daje czas na wstępną ocenę wykonania planu. Alert w dniu upływu terminu uruchamia przegląd sprawozdań rocznych upadłego. Decyzja o złożeniu wniosku powinna zapaść w ciągu pierwszych 60 dni okna, żeby zostawić 30 dni na przygotowanie i złożenie wniosku o uchylenie lub zmianę planu spłaty. Ryzyko finansowe zaniechania jest realne. Trzy miesiące bezruchu oznaczają utratę wierzytelności z mocy prawa.

Perspektywa upadłego po nowelizacji prawa upadłościowego jest inna, ale też wymaga aktywności. Rzetelne sprawozdania roczne z planu spłaty wierzycieli to pierwsza linia obrony przed uchyleniem planu spłaty. Zmiana planu spłaty na wniosek upadłego jest zawsze łatwiejsza od reakcji na wniosek wierzyciela. Ujawnianie nabytych składników majątku to obowiązek, ale też bezpieczeństwo, bo uniknięcie zarzutu zatajenia jest ważniejsze niż chwilowa korzyść. Wcześniejsza spłata daje nową możliwość skrócenia planu i warto z niej skorzystać, jeżeli sytuacja finansowa się poprawi. W razie problemów z wykonaniem planu warto samodzielnie wnioskować o zmianę przed upływem 3 miesięcy od końca okresu spłaty, nie czekając na inicjatywę wierzyciela. Zobowiązania nieujawnione umyślnie nie umarzają się nigdy, a umorzenie zobowiązań upadłego następuje wyłącznie w zakresie ujawnionych wierzytelności, dlatego wniosek o ogłoszenie upadłości musi być kompletny.

Najczęściej zadawane pytania o projekt UD260 i nowelizację prawa upadłościowego

Kiedy projekt UD260 wchodzi w życie?

Na dzień publikacji tego artykułu projekt zakończył konsultacje publiczne i opiniowanie, ale nie został jeszcze uchwalony przez Sejm. Termin wejścia w życie zgodnie z art. 9 projektu to 30 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Data uchwalenia i ogłoszenia jest nieznana. Śledzenie prac odbywa się na stronie Rządowego Centrum Legislacji.

Co się dzieje, jeżeli wierzyciel przegapi okno 3 miesięcy na uchylenie planu spłaty?

Zobowiązania upadłego umarzają się z mocy prawa. Nie ma trybu przywrócenia terminu ani wznowienia postępowania z powodu przeoczenia terminu przez wierzyciela. To najsurowsza sankcja projektu UD260 wobec działów windykacji.

Czy sąd nadal wyda postanowienie o umorzeniu, czy tylko obwieszczenie?

W nowym reżimie sąd nie wydaje postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań. Wystarczy obwieszczenie o dacie umorzenia z mocy prawa, zawierające PESEL upadłego, sygnaturę postanowienia o ustaleniu planu spłaty i informację o zobowiązaniach nieulegających umorzeniu (alimenty, grzywny, kary, obowiązek naprawienia szkody z przestępstwa).

Czy nowe przepisy obejmą moje toczące się postępowanie upadłościowe?

To zależy od etapu postępowania. Jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości wpłynął przed wejściem w życie ustawy, stosuje się nowe przepisy z modyfikacjami (art. 4 ust. 1 projektu). Jeżeli przed wejściem w życie ustawy zostało wydane postanowienie o ustaleniu planu spłaty, stosuje się przepisy dotychczasowe, ale wyjątkowo nowe zasady uchylenia planu spłaty (art. 370e ust. 1 i 2 oraz art. 491²⁰ ust. 1 i 2) mają zastosowanie od razu.

Kiedy plan spłaty wierzycieli może wynieść tylko rok?

Wtedy, gdy w drodze wykonania planów podziału oraz planu spłaty dłużnik spłaci co najmniej 70 % zobowiązań uznanych na liście wierzytelności. Przy spłacie 50 % górna granica to dwa lata. To silne narzędzie motywacyjne dla upadłych zdolnych do rzetelnej spłaty.

Co obejmuje nowe sprawozdanie roczne upadłego?

Sprawozdanie z planu spłaty składane do końca kwietnia każdego roku obejmuje przychody, nabyte składniki majątkowe powyżej średniej płacy w sektorze przedsiębiorstw (za ostatni kwartał, dane GUS), możliwości zarobkowe, wydatki konieczne na utrzymanie siebie i osób pozostających na utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe oraz kopię rocznego zeznania podatkowego. Sąd nie bada treści dokumentów. Weryfikacja spada na wierzyciela.

Jak długo dane figurują w Krajowym Rejestrze Zadłużonych po nowelizacji?

3 lata  od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego, o umorzeniu zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli albo od dnia obwieszczenia o dacie, w której zobowiązania upadłego uległy umorzeniu z mocy prawa. W przypadku uchylenia planu spłaty dane pozostają w Krajowym Rejestrze Zadłużonych przez 10 lat. Standardowy upadły spłacający przez 36 miesięcy widzi się w KRZ łącznie przez około 6 lat i 3 miesiące od dnia postanowienia o ustaleniu planu spłaty.

Kto realnie wygrywa na tej nowelizacji, wierzyciel czy upadły?

Odpowiedź jest bardziej zniuansowana niż mogłoby się wydawać. Wygrywa dyscyplinowany wierzyciel z solidnym procesem monitorowania i przegrywa niedbały wierzyciel, który przespał termin. Wygrywa uczciwy upadły, który dostaje pewność szybszego oddłużenia i nowe możliwości (skrócenie planu przy wcześniejszej spłacie). Przegrywa upadły próbujący ukrywać dochody, bo trafi na aktywnego wierzyciela z konkretnym wnioskiem o uchylenie planu spłaty. Projekt UD260 nie jest ani prokonsumencki, ani probankowy. Jest proefektywnościowy i nagradza aktywność po obu stronach postępowania.

Adwokat prawo upadłościowe Gdańsk. Jak możemy pomóc?

Nasza kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa upadłościowego dla klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu i całego województwa pomorskiego, a także z całej Polski w trybie zdalnym. Obsługujemy zarówno wierzycieli instytucjonalnych (banki, SKOK, firmy pożyczkowe, dostawców usług masowych) w zakresie monitorowania planów spłaty i przygotowywania wniosków o zmianę lub uchylenie planu spłaty, jak i osoby fizyczne w postępowaniach o oddłużenie na wszystkich etapach. Nowelizacja prawa upadłościowego z projektu UD260 wymaga od wierzycieli wdrożenia zupełnie nowych procedur monitorowania planu spłaty wierzycieli, a od upadłych rzetelnego prowadzenia dokumentacji sprawozdawczej. Pomagamy przygotować obie perspektywy. Więcej o procedurze w naszym artykule o upadłości konsumenckiej w Gdańsku oraz o ochronie przed długami spadkowymi. Konsultację można odbyć osobiście w kancelarii albo online.

Kontakt

Kancelaria Adwokacka adw. Dawid Suszyński
ul. ks. Jerzego Popiełuszki 2/136 (klatka „B”), 80-864 Gdańsk
tel. +48 579 669 997
e-mail: kancelaria@suszynski.com.pl

W sprawach związanych z projektowanymi zmianami z projektu UD260 i szeroko pojętym prawem upadłościowym zapraszamy do kontaktu telefonicznego lub mailowego. Analiza sytuacji obejmuje ocenę, do której grupy trafia konkretna sprawa (upadły standardowy, upadły z rażącym niedbalstwem, upadły mocno spłacający), ryzyka planu spłaty wierzycieli i możliwe kierunki obrony lub dochodzenia roszczeń. Nowelizacja prawa upadłościowego z projektu UD260 zmienia mapę sprawy, ale nie zmienia zasadniczej roli adwokata prowadzącego postępowanie.

Artykuł Nowelizacja prawa upadłościowego 2026 i nowe obowiązki wierzyciela pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

• Stalking to uporczywe nękanie, które może przyjmować formę wiadomości, telefonów, śledzenia, komentarzy w sieci, podszywania się pod inną osobę albo prób kontaktu przez znajomych.
• Na znaczeniu nabierają cechy działania takie jak powtarzalność, intensywność i skutek zachowań, do których mogą należeć poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotne naruszenie prywatności.
• Za stalking z art. 190a KK grozi kara pozbawienia wolności, a ponadto sąd może orzec także zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania albo nakaz opuszczenia mieszkania.
• W sprawach o stalking najważniejsze są dowody cyfrowe: SMS-y, wiadomości z komunikatorów, bilingi, e-maile, zrzuty ekranu, wpisy w mediach społecznościowych oraz chronologia zdarzeń, a także zeznania świadków.
• Artykuł pokazuje sprawę z dwóch stron: osoby pokrzywdzonej, która chce złożyć wniosek o ściganie i ukaranie sprawcy, oraz osoby podejrzanej, która może bronić się m.in. brakiem uporczywości, dwustronnym kontaktem albo brakiem obiektywnego skutku.

Sprawa z kategorii nękania usytuowana jest często w od dawna toczącym się konflikcie. Czasem klient zgłasza się jako osoba podejrzana, bo po rozstaniu próbował jeszcze rozmawiać, pisał wiadomości, dzwonił albo komentował aktywność drugiej strony w mediach społecznościowych i pewnego dnia otrzymał pismo z prokuratury. Innym razem do kancelarii przychodzi osoba pokrzywdzona, która od dawna odbiera niechciane wiadomości, widzi nowe konta zakładane tylko po to, aby obejść blokadę albo dowiaduje się, że sprawca próbuje kontaktować się z nią przez znajomych, co budzi w niej lęk i niepokój: o swoje życie, zdrowie lub swoich bliskich.

Stalking z art. 190a KK jest przestępstwem szczególnym, bo rzadko opiera się na jednym zdarzeniu i najczęściej jest to suma drobnych zachowań: SMS-ów, telefonów, wiadomości na komunikatorach, wpisów w mediach społecznościowych, wizyt pod domem albo prób kontaktu przez osoby trzecie. Dla jednej strony mogą to być „tylko wiadomości”. Dla drugiej to wielotygodniowe poczucie osaczenia prowadzące do trwałego poczucia niepokoju.

Stalking zostawia ślad cyfrowy. To jest jego siła i słabość zarazem.

Z praktyki kancelarii wynika, że sprawy z art. 190a KK wymagają spokojnego odtworzenia chronologii. Z naszej praktyki wynika, że w 2024 r. prowadziliśmy 14 spraw z art. 190a KK: w 9 jako obrońcy podejrzanego, w 5 jako pełnomocnicy ofiary. W każdym z tych przypadków niezwykle istotna okazała się szczegółowa analiza akt pod kątem rozpoznania znamion czynu przestępczego z art.190a KK.

Co to jest stalking w rozumieniu art. 190a KK?

Stalking, czyli uporczywe nękanie, został uregulowany w art. 190a KK. Przepis ten obejmuje nie tylko klasyczne prześladowanie po rozstaniu, ale również sytuacje, w których sprawca narusza prywatność pokrzywdzonego, wywołuje u niego poczucie zagrożenia, poniżenia albo udręczenia.

Aktualne brzmienie art. 190a § 1 KK stanowi: „Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Z tego przepisu wynikają cztery podstawowe elementy odpowiedzialności. Po pierwsze, musi wystąpić uporczywe nękanie, a więc powtarzający się ciąg zachowań. Po drugie, zachowanie może być skierowane nie tylko wobec samego pokrzywdzonego, lecz także wobec osoby dla niego najbliższej. Po trzecie, konieczne jest ustanowienie skutku w postaci poczucia zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotnego naruszenia prywatności. Po czwarte, skutek ten musi być uzasadniony okolicznościami, czyli należy dokonać oceny zarówno subiektywnych odczuć pokrzywdzonego, jak i oceny z perspektywy obiektywnego obserwatora.

Ewaluacja subiektywnych odczuć pokrzywdzonego, pod względem procesowym, nie stanowi całości wymaganego materiału dowodowego. Sąd bada, czy częstotliwość kontaktów, forma wiadomości, zachowanie stron, wcześniejsza relacja i kontekst konfliktu rzeczywiście uzasadniały taki stan i pojedyncze stwierdzenia pokrzywdzonego nie mogą przesądzić o rozstrzygnięciu sprawy.

Artykuł 190a KK przewiduje również dwa typy kwalifikowane popełnienia przestępstwa. Pierwszy dotyczy podszywania się pod inną osobę, czyli sytuacji, w której sprawca wykorzystuje jej wizerunek, dane osobowe albo inne dane pozwalające na publiczną identyfikację i wyrządza w ten sposób szkodę majątkową lub osobistą. W praktyce jest to często określane jako kradzież tożsamości, zwłaszcza gdy ktoś tworzy fałszywe konto, publikuje treści w cudzym imieniu albo używa cudzych zdjęć, i takie działanie grozi karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Drugi typ dotyczy sytuacji najcięższej: gdy następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie i ów czyn zagrożony jest karą od dwóch do piętnastu lat pozbawienia wolności.

Kiedy uporczywe nękanie staje się przestępstwem?

W praktyce najcieńsza granica w sprawach o stalking przebiega między kontaktem niechcianym a przestępstwem. Nie każdy telefon po rozstaniu jest przestępstwem. Nie każda wiadomość wysłana w emocjach oznacza stalking z art. 190a KK. Odpowiedzialność karna pojawia się dopiero wtedy, gdy zachowanie nabiera cechy uporczywości i wywołuje skutek wskazany w ustawie.

Pierwszym kryterium branym pod uwagę jest częstotliwość i intensywność działania sprawcy. Pojedynczy telefon, nawet nieprzyjemny, zwykle nie wystarczy. Inaczej oceniane będą codzienne SMS-y, wielokrotne próby kontaktu mimo zablokowania sprawcy, kontakt z nowych numerów telefonów, obserwowanie pod miejscem pracy, natarczywe wiadomości do rodziny albo znajomych pokrzywdzonego. Im więcej kanałów kontaktu i im bardziej natarczywe zachowanie, tym łatwiejsze jest wykazanie uporczywego nękania.

Drugim kryterium jest czas, bowiem pojęcie uporczywości zakłada pewną powtarzalność w czasie i choć nie sposób matematycznie obliczyć wymagany okres, to w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się dwa tygodnie jako minimum. W bardzo intensywnych sprawach krótszy okres może mieć większe znaczenie niż kilka sporadycznych wiadomości rozciągniętych na wiele miesięcy, dlatego w postępowaniu sądowym konieczna jest analiza rytmu zachowań: czy kontakt był codzienny, nocny, eskalujący, czy następował po wyraźnym żądaniu zaprzestania.

Trzecim kryterium jest charakter działań. Stalking nie musi bowiem polegać na agresji fizycznej ani na groźbach. Czasem wystarczy uporczywe wysyłanie pozornie neutralnych wiadomości, jeżeli ich liczba, kontekst i sposób działania sprawcy prowadzą do udręczenia albo istotnego naruszenia prywatności. Ostatecznie- nawet jeśli pojedyncze wiadomości nie mogą być odbierane jako przemocowe, to oceniane łącznie mogą wskazywać na obsesyjną kontrolę.

Czwartym kryterium jest skutek występujący po stronie pokrzywdzonego. Sąd nie powinien poprzestać na deklaracji, że dana osoba czuła się źle, ponieważ musi ustalić, czy w danych okolicznościach poczucie zagrożenia, poniżenia albo udręczenia było uzasadnione. Ten element często decyduje o rozstrzygnięciu sprawy, szczególnie gdy strony wcześniej pozostawały w relacji, a komunikacja po rozstaniu była obustronna.

Najczęstsze kategorie spraw to stalking po rozstaniu, stalking sąsiedzki, stalking zawodowy oraz cyberstalking. W pierwszym wariancie chodzi zwykle o byłego partnera, małżonka albo narzeczoną. W drugim zaś źródłem konfliktu są hałas, nieruchomość, zwierzęta albo spory o części wspólne. W trzecim przypadku sprawcą albo pokrzywdzonym bywa były pracodawca, klient, współpracownik albo podwładny. W ostatnim centrum sprawy stanowią komunikatory, fałszywe konta, fora internetowe i media społecznościowe.

Kara za stalking

W praktyce pytanie o karę w przypadku stalkingu pojawia się zarówno po stronie osoby podejrzanej, jak i pokrzywdzonej. Pierwsza chce wiedzieć, czy grozi jej więzienie, zakaz kontaktu albo wpis w karcie karnej. Druga chce wiedzieć, czy sprawa zostanie potraktowana poważnie i czy sąd może realnie odciąć sprawcę od dalszego kontaktu.

Podstawowy typ z art. 190a § 1 KK, czyli standardowe uporczywe nękanie, zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W sprawach rozpoznawanych przed sądem rejonowym, zwłaszcza przy niekaralności oskarżonego i braku przemocy fizycznej, często rozważane są kary z warunkowym zawieszeniem wykonania, zakazy kontaktu, zakazy zbliżania się, dozór kuratora albo obowiązek powstrzymania się od określonych zachowań. Nie oznacza to jednak, że każda sprawa zawsze kończy się łagodnie. Długa eskalacja, groźby, obchodzenie zakazów, działanie mimo blokad i wpływ na zdrowie psychiczne pokrzywdzonego mogą istotnie zaostrzyć ocenę sądu.

Drugi typ kwalifikowany, czyli podszywanie się pod inną osobę, również zagrożony jest karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W praktyce często łączy się z podstawowym stalkingiem, a przykładem może być założenie fałszywego profilu z danymi pokrzywdzonego, publikowanie jego zdjęć, sugerowanie w jego imieniu określonych treści albo kontaktowanie się z innymi osobami tak, jakby wiadomości pochodziły od pokrzywdzonego.

Natomiast jeżeli następstwem czynu z § 1 albo § 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Taka sprawa ma zupełnie inną wagę dowodową i procesową, bo sąd staje przed zadaniem szczegółowej oceny związku między działaniami sprawcy a reakcją pokrzywdzonego.

Poszukując informacji o karach za stalking, należy pamiętać także o środkach karnych. Sąd może orzec zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego na określoną odległość, na przykład 50, 100 albo 200 metrów. Może zakazać kontaktowania się telefonicznie, mailowo, przez komunikatory, media społecznościowe oraz przez osoby trzecie. W odpowiednich sprawach może pojawić się także nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym oraz świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym.

Warto także dodać, że przestępstwa z art. 190a § 1 i § 2 KK są ścigane na wniosek pokrzywdzonego; bez stosownego wniosku prokurator nie może wszcząć postępowania. Inaczej jest przy czynie z § 3, gdzie ze względu na następstwo w postaci targnięcia się na życie sprawa ma charakter ścigania z urzędu. Warto nadmienić, że w wypadku skutecznych mediacji lub złagodzenia sporu możliwe jest wycofanie takiego wniosku.

Stalking a inne przestępstwa relacyjne

Stalking często pojawia się obok innych przestępstw relacyjnych, dlatego prawidłowa kwalifikacja ma znaczenie już na etapie zawiadomienia albo pierwszego przesłuchania. To, co pokrzywdzony opisuje jako nękanie, może w części stanowić groźby karalne, naruszenie nietykalności, znęcanie się albo kilka czynów ocenianych równolegle.

Znęcania się (z art. 207 KK) nie należy automatycznie utożsamiać ze stalkingiem, ponieważ znęcanie się dotyczy przede wszystkim przemocy fizycznej albo psychicznej wobec osoby najbliższej, osoby pozostającej w stosunku zależności albo osoby nieporadnej i często występuje w sprawach rodzinnych i domowych. Stalking z art. 190a KK może natomiast dotyczyć także osób, których nie łączy relacja zależności: byłych partnerów, sąsiadów, współpracowników, klientów, znajomych albo osób znanych wyłącznie przez internet.

Naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 KK) opiera się wyłącznie na zachowaniach przemocowych w aspekcie fizycznym. Chodzi o uderzenie, popchnięcie, szarpnięcie albo inny fizyczny kontakt naruszający nietykalność. Może być jednym z epizodów w sprawie o stalking, ale sam w sobie nie wymaga długiego ciągu zachowań- może występować jako pojedynczy incydent. Jeżeli więc sprawca przez kilka miesięcy wysyła wiadomości, a następnie raz szarpie pokrzywdzonego pod klatką, w akcie oskarżenia mogą pojawić się oba zarzuty.

Za to groźby karalne z art. 190 KK dotyczą zapowiedzi popełnienia przestępstwa, która wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia. W sprawach o stalking groźby często występują jako element większej sekwencji, jednak same w sobie nie są konieczne do przypisania odpowiedzialności z art. 190a KK. Stalking może polegać także na działaniach bez wulgaryzmów i bez bezpośrednich gróźb, jeżeli wywołują one ustawowy skutek.

W praktyce jeden konflikt może więc prowadzić do kilku kwalifikacji prawnych.

Dowody w sprawach o stalking

Należy jednoznacznie podkreślić, że materiał dowodowy w takich sprawach często okaże się być niezwykle istotny. Niezbędne jest wykazanie ciągu zachowań i ich częstotliwości, kontekstu, reakcji pokrzywdzonego i tego, czy druga strona wiedziała, że kontakt jest niechciany.

Po stronie pokrzywdzonego najważniejsze są wiadomości SMS, rozmowy z WhatsAppa, Messengera, Signala, Telegrama, maile, komentarze, posty, prywatne wiadomości w mediach społecznościowych, screeny z datą i godziną oraz informacje o próbach kontaktu z nowych numerów. Warto zabezpieczać materiał, zanim zostanie usunięty. Zrzuty ekranu bez najważniejszych danych pozwalających na identyfikację sprawy mogą być mniej czytelne niż systematycznie gromadzone dowody z datami, danymi oraz innymi istotnymi elementami.

Bardzo pomocne bywają bilingi telefoniczne, możliwe do uzyskania za pośrednictwem sądu od operatora. Pokazują liczbę połączeń i prób kontaktu, nawet gdy nie da się już odtworzyć treści rozmowy. W sprawach internetowych znaczenie mogą mieć adresy mailowe, dane kont, historia logowań, metadane plików oraz zabezpieczenie profili w mediach społecznościowych.

W sprawach sąsiedzkich i zawodowych ważni są świadkowie: sąsiedzi, współpracownicy, ochrona budynku, znajomi, członkowie rodziny albo osoby, przez które sprawca próbował przekazać wiadomość.

Dobrym narzędziem jest prowadzenie dziennika z opisem zdarzeń, w którym pokrzywdzony zapisywałby datę, godzinę, formę kontaktu, treść zachowania, reakcję i ewentualnych świadków. Warto to rozważyć ze względu na pomoc w usystematyzowaniu informacji oraz organizacji dowodów, która ułatwia później przygotowanie w postępowaniu przed sądem.

Z perspektywy obrony sprawcy, analiza sprawy wygląda inaczej- priorytetem jest kwestionowanie zgromadzonego materiału dowodowego. Obrońca sprawdza, czy zrzuty ekranu pasują do całości interakcji z pokrzywdzonym, czy kontakt był inicjowany wyłącznie jednostronnie, czy między zdarzeniami nie następowały długie przerwy, które mogłyby odrzucić zarzut uporczywości. Znaczenie ma także to, czy klient wiedział, że dalszy kontakt jest niechciany. Jeżeli strony wymieniały wiadomości przez wiele tygodni, a pokrzywdzony odpowiadał, zadawał pytania i sam wracał do rozmowy, obraz sprawy może być inny niż w zawiadomieniu.

W 2024 r. prowadziłem sprawę, w której kluczowym dowodem oskarżenia były wiadomości WhatsApp. Po analizie metadanych okazało się, że pierwsza inicjatywa kontaktu po rozstaniu wyszła od pokrzywdzonej, klient odpowiadał na jej wiadomości, dopiero po jej zerwaniu kontaktu pojawiły się 3-4 próby ponowienia rozmowy w ciągu 6 tygodni. Sąd uznał, że nie zachodzi „uporczywość” w rozumieniu art. 190a KK. Postępowanie umorzono.

Ta sama technika dowodowa może działać w drugą stronę: w sprawie osoby pokrzywdzonej dopiero zestawienie screenów, bilingów, wiadomości od znajomych i notatek z pracy może ukazać, że sprawca kontaktował się codziennie przez kilka miesięcy, zmieniał numery i próbował obejść blokady. Dopiero pełna chronologia może pozwolić wykazać skalę zachowania.

Obrona przed zarzutem stalkingu

Bez chronologii łatwo ulec emocjom, a trudniej odpowiedzieć na pytanie, czy zachowanie rzeczywiście spełnia znamiona art. 190a KK, toteż, dobra obrona w sprawie o stalking musi się wiązać z odtworzeniem wydarzeń w odpowiedniej kolejności. Z tego powodu pierwszym etapem jest zebranie wiadomości, dat, połączeń, reakcji drugiej strony i dowodów pokazujących szerszy kontekst relacji.

Pierwszym najczęstszym polem obrony jest brak uporczywości działania. Jeżeli zachowania były pojedyncze, przypadkowe albo rozdzielone długimi przerwami, można argumentować, że nie tworzą ciągu nękania. Istotne są tu przerwy czasowe, liczba wiadomości, ich treść oraz to, czy oskarżony przestał pisać po jasnym sprzeciwie.

Drugim polem jest brak skutku obiektywnego. Pokrzywdzony może deklarować lęk, poniżenie albo udręczenie, ale to w kompetencji sądu leży ocena, czy okoliczności rzeczywiście uzasadniały taki stan. Inaczej wygląda sprawa z groźbami, śledzeniem i obchodzeniem blokad, a zupełnie inaczej, gdy występuje kilka wiadomości dotyczących odbioru rzeczy, dziecka albo rozliczenia po rozstaniu.

Trzecim polem jest udowodnienie inicjatywy pokrzywdzonego, ponieważ jeżeli komunikacja była dwustronna, druga strona sama pisała, prosiła o spotkanie, zadawała pytania albo prowokowała kontakt, to może to osłabić tezę o jednostronnym nękaniu. Nie oznacza to automatycznie braku przestępstwa, ale na pewno wpływa na ocenę uporczywości i skutku.

Czwartym polem jest wniosek o ściganie, czyli analiza pod kątem proceduralnym. Przy art. 190a § 1 i § 2 KK trzeba sprawdzić, czy wniosek został złożony przez osobę uprawnioną, czy obejmuje właściwe zachowania i czy wszystko odbyło się w właściwym terminie.

Piątym polem jest mediacja i pojednanie. W sprawach po rozstaniu emocje często opadają dopiero po kilku miesiącach, więc jeżeli nie doszło do przemocy, groźnych zachowań ani poważnej eskalacji, możliwe jest wypracowanie ugody, zobowiązania do zaprzestania kontaktu, przeprosin albo warunkowego umorzenia postępowania. Nie jest to rozwiązanie dla każdej sprawy, ale w wielu konfliktach relacyjnych może zakończyć spór szybciej i bez dalszej eskalacji.

Słowem podsumowania należy stwierdzić, że strategia konkretnej sprawy zależy od relacji stron, kontekstu społecznego, dowodów cyfrowych, wcześniejszej karalności klienta.

Pomoc dla ofiary stalkingu — wniosek o ściganie i środki ochrony

Osoba pokrzywdzona stalkingiem często przychodzi do kancelarii dopiero wtedy, gdy blokowanie numerów, usuwanie profili i proszenie o spokój przestały działać. W takiej sytuacji najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów i uporządkowanie sprawy, aby prokuratura oraz sąd zobaczyły cały mechanizm nękania, a nie pojedyncze, oderwane incydenty.

Pierwszym krokiem powinno więc być złożenie wniosku o ściganie. W sprawach z art. 190a § 1 i § 2 KK jest on konieczny, ponieważ bez niego organy ścigania nie powinny prowadzić postępowania. Taki wniosek składany jest w prokuraturze rejonowej właściwej dla miejsca popełnienia czynu albo miejsca zamieszkania pokrzywdzonego i warto postarać się o złożenie go w najszybszym możliwym terminie ze względu na występowanie „świeżych” dowodów.

Drugi krok to zebranie materiału. Pełnomocnik pomaga ułożyć wiadomości, screeny, bilingi, maile, notatki i dane świadków w czytelną chronologię. W sprawach o stalking sąd musi dostrzec powtarzalność, dlatego materiał powinien być uporządkowany według dat, źródeł kontaktu i reakcji pokrzywdzonego. Pomoc adwokata sprawia, że materiał staje się bardziej czytelny dla sądu.

Trzeci krok to równoległe wnioskowanie o zastosowanie środków ochrony. Nade wszystko, jeżeli sprawca mieszka z pokrzywdzonym, możliwe jest zastosowanie nakazu natychmiastowego opuszczenia lokalu, który zgodnie z art. 15aa ustawy o Policji może zostać sporządzony przez Policję, nawet bez inicjatywy pokrzywdzonego. Jeżeli zaś pojawia się ryzyko dalszego kontaktu, można wnosić o zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania, zakaz przebywania w określonych miejscach albo inne obowiązki ograniczające możliwość dalszego nękania.Warto podkreślić, że sąd może zastosować takie środki przed zakończeniem postępowania.

Czwarty krok to aktywny udział w procesie. Pokrzywdzony, za pośrednictwem swojego pełnomocnika, może działać jako oskarżyciel posiłkowy, składać wnioski dowodowe, zadawać pytania świadkom i reagować na próby pomniejszania skali zdarzeń. W sprawach o stalking pełnomocnik dokłada starań, aby materiał nie został sprowadzony do stwierdzenia, że „strony się kłóciły”. Stalking to nie zwykła kłótnia, jeżeli zachowanie jednej osoby systematycznie narusza prywatność i bezpieczeństwo drugiej.

Piąty krok to odszkodowanie i zadośćuczynienie. Pokrzywdzony może dochodzić naprawienia szkody majątkowej, na przykład kosztów psychoterapii, leczenia, zmiany numeru, zabezpieczenia mieszkania albo utraconych zarobków. Może też żądać zadośćuczynienia za krzywdę psychiczną. Sąd rozstrzyga wówczas o tym w wyroku karnym w ramach zarządzenia środku kompensacyjnego lub sam pokrzywdzony może dochodzić swoich roszczeń w osobnym postępowaniu cywilnym.

Jak wspomniano wyżej, w sprawach z art. 190a § 3 KK, gdzie mamy do czynienia z działaniem prowadzącym do targnięcia się na swoje życie przez pokrzywdzonego, postępowanie jest ścigane z urzędu,a grożąca kara jest zdecydowanie wyższa. Co istotne, przy poważniejszych formach stalkingu z elementem groźby albo niebezpieczeństwa dla pokrzywdzonego, sąd może zastosować areszt tymczasowy nawet w pierwszej fazie postępowania; więcej o areszt tymczasowy tutaj.Warunkiem zarządzenia takiego środka zabezpieczającego jest jednak spełnienie się przesłanek z art.258 KPK.

Pierwszy krok w sprawie o stalking

Sprawa o stalking wymaga szybkiej, ale spokojnej reakcji. Jeżeli występujesz jako podejrzany, nie składaj chaotycznych wyjaśnień tylko dlatego, że z Twojego punktu widzenia to były zwykłe, nieszkodliwe wiadomości. Dużo bezpieczniejsze będzie najpierw przeanalizowanie zawartości akt i chronologii wydarzeń, a następnie podejmowanie dalszych kroków.

Jeżeli jesteś osobą pokrzywdzoną, zadbaj o to, by nie usuwać wiadomości i nie ograniczać sprawy do ogólnego opisu. Zabezpiecz wiadomości, daty, bilingi, dane świadków i informacje o każdej próbie kontaktu.  Im wcześniej materiał zostanie uporządkowany, tym łatwiej złożyć skuteczny wniosek o ściganie oraz zawnioskować o środki ochrony.

W sprawach o stalking adwokat analizuje nie tylko, czy znamiona przestępstwa zostały wypełnione, ale przede wszystkim dokonuje oceny wszystkich zgromadzonych dowodów cyfrowych: wiadomości, profilów, dat, połączeń, maili i zachowania stron po kolejnych próbach kontaktu. To one najczęściej decydują, czy sprawa zmierza w stronę umorzenia, warunkowego umorzenia, skazania albo skutecznej ochrony pokrzywdzonego.

Konsultacja w sprawie o stalking kosztuje 450 zł i trwa 60 minut. Może odbyć się stacjonarnie albo zdalnie. Podczas konsultacji omawiamy chronologię zdarzeń, dostępne dowody, ryzyka procesowe i sporządzamy plan działania: inny dla osoby podejrzanej i osobno dla pokrzywdzonego.

Artykuł Sprawy o stalkingu w Gdańsku (art. 190a KK). Obrona przed zarzutami i pomoc ofiarom pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

Najważniejsze informacje:

• Oszustwo z art. 286 KK polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, np. przez wprowadzenie jej w błąd, wykorzystanie jej błędu albo niezdolności do właściwego zrozumienia sytuacji.
• Kluczowe znaczenie ma zamiar sprawcy w chwili zawierania umowy lub składania zapewnień. Sama niezapłacona faktura, niewykonana usługa, wada towaru albo utrata płynności finansowej nie są automatycznymi przesłankami oszustwa, jeżeli nie da się wykazać, że sprawca od początku chciał oszukać pokrzywdzonego.
• Za oszustwo w typie podstawowym grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, ale w sprawach mniejszej wagi możliwa jest łagodniejsza kwalifikacja, a nawet warunkowe umorzenie postępowania. Surowsza odpowiedzialność grozi przy mieniu znacznej wartości, wielkiej wartości albo przy powiązaniu sprawy z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej.
• Obrona w sprawach o oszustwo najczęściej polega na podważaniu zamiaru, wykazywaniu braku wprowadzenia w błąd, analizie rzeczywistej szkody oraz przedstawieniu gospodarczego kontekstu transakcji. Ważne mogą być faktury, korespondencja, umowy, zamówienia, historia rachunku, regulaminy, dokumentacja projektowa albo dowody realnych prób wykonania zobowiązania.
• Po otrzymaniu wezwania z prokuratury nie warto iść samodzielnie na przesłuchanie bez przygotowania. Najpierw trzeba ustalić, czy osoba jest wzywana jako świadek czy podejrzany, przeanalizować dokumenty, przygotować strategię wyjaśnień oraz rozważyć mediację, naprawienie szkody, zmianę kwalifikacji albo wniosek o warunkowe umorzenie.

Oskarżenia o oszustwo pojawiają się w różnych sytuacjach. Może to być niezapłacona faktura, niezwrócona zaliczka, sprzedany samochód z wadą, czy umowa, której nie udało się wykonać na czas, albo inwestycja, która miała przynieść zysk, a skończyła się stratą. Wezwanie z prokuratury w sprawie o oszustwo bardzo często przychodzi kilka tygodni albo kilka miesięcy po zdarzeniu, które z początku wyglądało jak zwykły konflikt o pieniądze. Granica między cywilnym sporem a przestępstwem jest cieńsza niż się wydaje: jedna strona może być przekonana, że zaistniałe nieporozumienie to kwestia pozwu cywilnego, a druga właśnie składa podejrzenie o popełnieniu przestępstwa z art. 286 KK.

W sprawach związanych z oszustwem nie bez znaczenia pozostaje to, co da się wykazać na moment zawierania umowy lub składania zapewnień. Czy klient od początku wiedział, że nie wykona zobowiązania? Czy wprowadził drugą stronę w błąd? Czy chciał doprowadzić ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem?

Z mojej praktyki wynika, że wiele spraw, które na początku wyglądają jak oszustwo, kończy się umorzeniem, zmianą kwalifikacji albo wyraźnym złagodzeniem odpowiedzialności; pod warunkiem jednak, że obrona zostanie wprowadzona odpowiednio wcześnie.

Dlatego w sprawie o oszustwo adwokat nie powinien pojawić się dopiero na etapie aktu oskarżenia. Najważniejsze decyzje zapadają zwykle wcześniej.

Co to jest oszustwo w rozumieniu art. 286 KK

Art. 286 § 1 KK brzmi następująco:

„Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Choć ten przepis może wyglądać na prosty, w praktyce składa się z kilku elementów, które prokuratura musi łącznie udowodnić. Jeśli nie uda się dowieść jednego z tych znamion, nie sposób zrealizować przestępstwa oszustwa w rozumieniu art. 286 KK.

Po pierwsze, sprawca musi działać w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Korzyść nie musi być wyłącznie dla niego; może być dla innej osoby, spółki, członka rodziny albo innego podmiotu, który faktycznie korzysta z transakcji.

Po drugie, musi dojść do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Pokrzywdzony musi więc podjąć decyzję majątkową: zapłacić, przelać środki, wydać rzecz, zawrzeć umowę, zrezygnować z roszczenia albo w inny sposób pogorszyć swoją sytuację majątkową.

Po trzecie, owe rozporządzenie musi nastąpić wskutek określonej metody: wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu albo wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania działania.

Po czwarte, oszustwo z art. 286 KK wymaga, by sprawca działał z zamiarem bezpośrednim. Nie wystarczające jest wskazanie, że działał nieostrożnie, źle ocenił ryzyko biznesowe albo nie przewidział problemów finansowych. Jest to jednoznaczne z koniecznością wykazania, że już w chwili działania chciał osiągnąć korzyść przez oszukanie drugiej osoby, co w praktyce pozostaje jednym z najczęściej podważanych elementów.

Znamiona oszustwa: gdzie najczęściej pęka kwalifikacja

Znamiona oszustwa najczęściej kruszą się na trzech poziomach: zamiaru, wprowadzenia w błąd i niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Zadając konkretne pytania już na etapie analizy akt, można skończyć z widocznymi brakami w argumentacji drugiej strony.

Pierwsze pytanie powinno brzmieć: czy klient miał zamiar oszukać już w chwili zawierania umowy?

Jest to niezwykle istotne w kwestii ustalenia, czy dana sytuacja kwalifikuje się pod użycie prawa karnego. Jeżeli przedsiębiorca przyjął zaliczkę, zamówił materiały, prowadził korespondencję z dostawcami, zatrudniał pracowników i realnie próbował wykonać usługę, ale później utracił płynność, trudno automatycznie mówić o oszustwie (co oczywiście nie wyklucza odpowiedzialności cywilnej). Może przegrać sprawę o zapłatę lub  zostać pozwany o zwrot zaliczki, niemniej nie przesądza to o jego działaniu z zamiarem bezpośrednim od samego początku.

Po drugie, warto przeanalizować, czy doszło do wprowadzenia w błąd. W sprawach sprzedażowych, e-commerce albo usługowych pokrzywdzony często twierdzi po fakcie, że nie znał wszystkich warunków transakcji. W takim przypadku obrona sprawdza korespondencję, regulaminy, oferty, faktury, specyfikacje techniczne, wiadomości SMS i maile. Jeżeli klient przekazał informacje w sposób rzetelny, zarzut staje się słabszy.

Trzecie pytanie brzmi: czy doszło do realnie niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Jeżeli pokrzywdzony otrzymał towar albo usługę, ale jest niezadowolony z jakości, terminowości albo ceny, sprawa nie zawsze powinna trafiać do sfery działania prawa karnego. Czasem właściwą drogą jest reklamacja, rękojmia, pozew cywilny albo ugoda, która w skuteczny sposób usatysfakcjonuje, szczególnie finansowo, pokrzywdzonego.

Znamiona oszustwa wymagają czegoś więcej niż nieudanej transakcji, dlatego przy zarzucie oszustwa z art. 286 KK obrona często nie polega na prostym zaprzeczaniu i powinna objąć także szerszy kontekst handlowy i gospodarczy.

Art 286 KK kara: co rzeczywiście grozi

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi, bowiem odpowiedzialność zależy od kwalifikacji prawnej, wartości szkody, liczby pokrzywdzonych, sposobu działania i wcześniejszej karalności.

W typie podstawowym, czyli z art. 286 § 1 KK, oszustwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Nawet jeżeli sprawa dotyczy sporu gospodarczego, sama górna granica kary powoduje, że prokuratura traktuje ją inaczej niż zwykły konflikt o zapłatę, więc często niesie za sobą poważne konsekwencje.

Drugi wariant to wypadek mniejszej wagi z art. 286 § 3 KK. Wtedy sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. To kwalifikacja dużo korzystniejsza, szczególnie wtedy, gdy szkoda nie jest wysoka, pokrzywdzony został częściowo zaspokojony, a sprawca nie był wcześniej karany.

To właśnie przy § 3 może pojawić się przestrzeń na warunkowe umorzenie postępowania. Przy zwykłym art. 286 § 1 KK warunkowe umorzenie jest co do zasady wyłączone, ponieważ przepis ten przewiduje karę do 8 lat, a art. 66 § 2 KK nie pozwala stosować warunkowego umorzenia przy przestępstwach zagrożonych karą przekraczającą 5 lat.

Trzeci wariant to oszustwo dotyczące mienia znacznej wartości, czyli co do zasady wartości przekraczającej 200 000 zł. Wtedy wchodzi w grę art. 294 § 1 KK i kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności.

Czwarty wariant dotyczy spraw o bardzo dużej wartości. Mienie wielkiej wartości to wartość przekraczająca 1 000 000 zł, ale po aktualnych zmianach trzeba uważać na dokładną kwalifikację z art. 294 KK. Szczególnie surowe typy pojawiają się przy wartościach przekraczających wielokrotność kwoty mienia wielkiej wartości, a kary mogą sięgać 20 albo 25 lat pozbawienia wolności.

Piąty, a jednocześnie najpoważniejszy, wariant to połączenie zarzutu oszustwa z zarzutem udziału w zorganizowanej grupie przestępczej z art. 258 KK. Wtedy do sprawy o oszustwo dochodzi osobny zarzut udziału w grupie, a na pierwszym etapie, ponadto, często pojawia się ryzyko tymczasowego aresztowania. W takich sytuacjach, oprócz analizy znamion samego oszustwa, dochodzi do oceny również struktury grupy, roli poszczególnych osób i dowodów na porozumienie. Więcej o samym tymczasowym aresztowaniu: link do `/sprawy-karne/tymczasowe-aresztowanie/`

Prócz wyżej wymienionych kar zasadniczych może dojść do orzeczenia przez sąd kar dodatkowych, które mogą obejmować obowiązek naprawienia szkody, świadczenie pieniężne, zakaz prowadzenia działalności lub przepadek korzyści majątkowych.

Oszustwo a kradzież z włamaniem i inne przestępstwa przeciwko mieniu

Oszustwo bywa mylone z innymi przestępstwami przeciwko mieniu, choć ich znamiona i elementy są zupełnie różne. Dla przykładu, przy kradzieży z art. 278 KK: sprawca zabiera cudzą rzecz bez zgody osoby uprawnionej, co eliminuje czynność, w której pokrzywdzony dobrowolnie przekazuje swoje mienie, będąc wprowadzonym w błąd.

Przy kradzieży z włamaniem z art. 279 KK do zwykłej kradzieży dochodzi jeszcze pokonanie zabezpieczenia, gdzie może chodzić o zamek, system elektroniczny, zabezpieczenie samochodu, lokal, konto albo inną barierę chroniącą dostęp. Już na pierwszy rzut oka elementy stanowiące to przestępstwo są diametralnie inne niż przy oszustwie, gdzie pokrzywdzony sam rozporządza mieniem, ale robi to dlatego, że został wprowadzony w błąd. Przelewa pieniądze, podpisuje umowę, wydaje rzecz albo godzi się na niekorzystne warunki, ponieważ ma fałszywe wyobrażenie o rzeczywistości.

Jeszcze osobnym przestępstwem jest przywłaszczenie powierzonego mienia z art. 284 KK. W tym wypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której sprawca otrzymuje rzecz legalnie, na przykład samochód, pieniądze, sprzęt albo towar, jednak później nie zwraca jej właścicielowi i zaczyna traktować ją jak własną. W sprawach gospodarczych pojawia się też nierzadko art. 296 KK, czyli nadużycie zaufania. Dotyczy to zaś osób, które mają obowiązek zajmować się cudzym majątkiem lub działalnością gospodarczą i przez nadużycie uprawnień albo niedopełnienie obowiązków wyrządzają szkodę.

W postępowaniu przygotowawczym adwokat analizuje, czy dokonana została prawidłowa kwalifikacja prawna czynu i czasem jej zmiana- na bardziej korzystną dla klienta i bliżej odpowiadającą faktom- przyczynia się w największym stopniu do sukcesu w danej sprawie.

Strategie obrony w sprawach o oszustwo

Pierwszym filarem obrony powinno być przede wszystkim zakwestionowanie zamiaru. Należy wykazać, że w chwili zawierania umowy klient realnie zamierzał ją wykonać, najczęściej przez uwydatnienie aktywności gospodarczej podejmowanej przez klienta. Dowodami na takie stwierdzenie mogą być zamówienia u dostawców, korespondencja z kontrahentami, historia rachunku, faktury zakupowe, umowy z pracownikami, rezerwacje terminów, dokumentacja projektowa albo opinia biegłego z rachunkowości.

Drugim filarem powinno być kwestionowanie wprowadzenia w błąd. Warto sprawdzić, jaką wiedzę pokrzywdzony posiadał przed zapłatą. Czy otrzymał regulamin? Czy znał ryzyka? Czy dostał zdjęcia, dokumentację, historię pojazdu, opis usługi albo projekt umowy? Czy zadawał pytania i otrzymywał odpowiedzi? Czasem zdarzają się sprawy, w których pokrzywdzony po prostu podjął ryzyko, a później próbował przerzucić niepowodzenie transakcji na prawo karne.

Trzeci filar to naprawienie szkody. Nie w każdej sprawie jest to przyznanie się do oszustwa- w gruncie rzeczy należy go analizować w kontekście ruchu procesowego zmieniającego nastawienie pokrzywdzonego i sądu. Ugoda, częściowa spłata, harmonogram płatności albo mediacja mogą mieć duże znaczenie przy wymiarze kary.

Czwarty filar to wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, gdy pozwala na to przyjęta kwalifikacja prawna. Przy typowym przestępstwie z art. 286 § 1 KK trzeba najpierw myśleć o zmianie kwalifikacji, najczęściej na wypadek mniejszej wagi, a wtedy warunkowe umorzenie postępowania staje się osiągalne.

Piąty filar to dobrowolne poddanie się karze, jednak nie jest to rozwiązanie dla każdej sprawy. Ma sens zazwyczaj wtedy, gdy materiał dowodowy jest mocny, a spór dotyczy przede wszystkim wysokości kary, obowiązku naprawienia szkody, zakazu prowadzenia działalności albo innych konsekwencji. Źle przygotowany wniosek może jednak zamknąć drogę do lepszego rozstrzygnięcia.

Słowem podsumowania, strategia konkretnej sprawy zależy od 5 zmiennych: wartości szkody, stosunku pokrzywdzonego, zamiaru klienta, materiału dowodowego i wcześniejszej karalności.

Mediacja i naprawienie szkody — droga zmieniająca wymiar kary

W sprawach o oszustwo, oprócz środków finansowych będących w centrum sprawy, nie mniejszą wartość stanowi podstawa sprawcy- czy próbuje naprawić sytuację czy tylko minimalizuje własną odpowiedzialność. Właśnie z tego powodu często bardzo wskazanym posunięciem jest mediacja.

Jeżeli dochodzi do ugody, pokrzywdzony otrzymuje konkretny harmonogram spłaty, a oskarżony pokazuje, że nie ucieka przed konsekwencjami finansowymi. Pozytywny wynik mediacji albo ugoda osiągnięta przed sądem lub prokuratorem są okolicznościami, które sąd bierze pod uwagę przy wymiarze kary.

W sprawach gospodarczych mediacja prowadzi do warunkowego umorzenia w 6 na 10 spraw. W sprawach z manipulacją emocjonalną (oszustwa romansowe, online dating scam)- rzadziej.

W 2024 r. prowadziłem sprawę, w której klient — właściciel małej firmy budowlanej — został oskarżony o oszustwo wobec pięciu inwestorów na łączną kwotę 380 000 zł. Pierwotnie zarzut z art. 286 § 1 zw. z art. 294 § 1 KK, zagrożenie do 10 lat. Po sześciu miesiącach pracy z inwestorami i mediacjach klient pokrył 70 procent szkód, kwalifikacja została obniżona do paragrafu pierwszego, a sąd warunkowo umorzył postępowanie z okresem próby 3 lat.

W sprawach gospodarczych mediacja prowadzi do warunkowego umorzenia w 6 na 10 spraw. W sprawach z manipulacją emocjonalną (oszustwa romansowe, online dating scam)- rzadziej.Nadal jednak warto ją rozważyć, bo naprawienie szkody często decyduje o tym, czy sprawa kończy się karą bezwzględną, zawieszeniem, łagodniejszą kwalifikacją albo umorzeniem.

Oszustwa gospodarcze i działanie w zorganizowanej grupie

Najpoważniejsze sprawy o oszustwo art. 286 KK to te, w których prokuratura dodaje zarzut działania w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 KK). Łączna kara potrafi przekroczyć 12 lat, a ponadto znacząco wzrasta szansa zastosowania tymczasowego aresztowania w pierwszej fazie.

Obrona toczy się wtedy równolegle na kilku poziomach: trzeba kwestionować indywidualny zarzut oszustwa, ale także sam udział w grupie. Istotne są struktura, podział ról, trwałość działania, porozumienie i świadomość celu grupy oraz udowodnienie faktycznych powiązań z innymi członkami grupy. Nierzadko także oddalamy wnioski o tymczasowe aresztowanie.

W sprawach z dużą wartością szkody, wątkiem międzynarodowym albo dokumentacją gospodarczą obrona wymaga połączenia perspektywy karnej i gospodarczej. Analiza przepływów finansowych, umów, faktur, korespondencji i ról poszczególnych osób bywa ważniejsza niż ogólne zapewnienie, że klient „nie należał do grupy”. W naszej kancelarii takie sprawy prowadzimy z udziałem r.pr. Pawła Symonowicza (prawo gospodarcze) oraz adw. Dawida Suszyńskiego (koordynacja strategii).

Oszukiwanie butelkomatu — jak system kaucyjny wpisał się w art. 286 KK

System kaucyjny ruszył 1 października 2025 r. W listopadzie Prokuratura Rejonowa w Tarnowskich Górach postawiła pierwsze w Polsce zarzuty w takiej sprawie. Podstawa: art. 286 § 1 KK. Z kolei w lipcu 2026 roku w internecie pojawiły się zdjęcia taśmy z naklejkami imitującymi kody kreskowe i logo systemu kaucyjnego. Naklejki te miały posłużyć do oznaczania butelek i puszek nieobjętych systemem kaucyjnym w taki sposób, aby móc uzyskać za taką butelkę nienależną kaucję.

Kaucja za butelki objęte systemem wynosi 50 groszy albo złotówkę. Płaci się ją przy zakupie napoju, a zwrot kaucji miał następować przy zwrocie pustej butelki. Podrobiona naklejka zamienia zwykłą butelkę od której nie była zapłacona kaucja na taką, za zwrot której przysługuje kaucja. Butelkomat się nie myli, bo maszyna nie ma świadomości, więc jej nie można oszukać w rozumieniu artykułu 286 kk. Znajome tego przestępstwa realizowane są dopiero przy kasie, gdy pracownik akceptuje paragon albo wypłaca środki, nie wiedząc, że butelka, za którą został uzyskany paragon, nie była objęta systemem kaucyjnym. Wprowadzony w błąd zostaje kasjer, nie maszyna.

Zaskoczenie dotyczy braku progu kwotowego. Kradzież rzeczy do 800 zł to wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. Oszustwo nie. Pojedyncza naklejka za 50 groszy formalnie mieści się w typie przestępstwa. Sądy powinny wtedy skorzystać jednak z łagodniejszego  potraktowania z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość. Niestety, realnie rzecz biorąc może być tez i tak, że pięćdziesiąt groszy może wystarczyć aby sprawa zakończyła się wpisem w Krajowym Rejestrze Karnym.

Co zrobić po wezwaniu z prokuratury w sprawie o oszustwo?

Jeżeli otrzymujesz wezwanie z prokuratury w sprawie o oszustwo, najgorszym rozwiązaniem jest pójście samemu z celem złożenia obszernych wyjaśnień. W wielu sprawach właśnie pierwsze przesłuchanie determinuje późniejszy przebieg sprawy, dlatego chaotyczne wyjaśnienia, przekazywanie niepotrzebnych informacji i próba tłumaczenia się bez znajomości akt mogą mieć później niekorzystny wpływ na postępowanie.

Pierwszy krok to ustalenie, w jakim charakterze jesteś wzywany. Świadek, podejrzany i osoba, której potencjalnie mogą zostać przedstawione zarzuty, to zupełnie różne sytuacje procesowe.

Drugi krok to szybki kontakt z kancelarią. Najlepiej w ciągu dwóch dni od otrzymania wezwania. Terminy przesłuchań są zwykle krótkie, a obrona potrzebuje czasu na ustalenie, czy możliwy jest wgląd do akt, jakie dokumenty należy przygotować i czy warto złożyć pisemne stanowisko.

Trzeci krok to przygotowanie strategii przesłuchania. Należy ustalić, jak kształtować swoje odpowiedzi na pytania, kiedy skorzystać z prawa do odmowy wyjaśnień, jakie dokumenty złożyć i jakie wnioski dowodowe przygotować. Jeżeli sprawa dotyczy konfliktu gospodarczego, należy przedstawić dokumenty świadczące o realności wykonania umowy. Jeżeli zarzut dotyczy sprzedaży rzeczy, należy zabezpieczyć ofertę, historię rozmów, zdjęcia i ustalenia stron. Jeżeli chodzi zaś o inwestycję, trzeba pokazać, jakie ryzyka były znane pokrzywdzonemu i jakie informacje otrzymał przed wpłatą.

Pierwsza rozmowa z prokuratorem często rozstrzyga kierunek sprawy. Klient, który zachowa się prawidłowo, ma znacznie większe szanse na warunkowe umorzenie.

W sprawie o oszustwo adwokat nie zastępuje faktów. Pomaga jednak ułożyć je tak, aby prokuratura zobaczyła pełny obraz, a nie tylko wersję osoby zawiadamiającej.

Pierwszy krok

Jeżeli dostałeś wezwanie w sprawie o oszustwo albo postanowienie o przedstawieniu zarzutów z art. 286 KK, nie czekaj do dnia przesłuchania. W takich sprawach czas działa szybko. Prokuratura ma już zwykle przygotowane zawiadomienie oraz dokumenty od pokrzywdzonego. Czas, którym dysponujemy, jest ograniczony.

Podczas konsultacji analizujemy wezwanie, możliwą kwalifikację, wartość szkody, ryzyko zarzutów dodatkowych i pierwsze pola obrony. Sprawdzamy, czy sprawa wygląda na rzeczywiste oszustwo, spór cywilny, nieudany projekt gospodarczy, przywłaszczenie, nadużycie zaufania albo wypadek mniejszej wagi.

Konsultacja kosztuje 450 zł i trwa 60 minut. Obejmuje analizę dokumentów, ocenę ryzyka procesowego i konkretną informację, ile może kosztować dalsze prowadzenie sprawy.

Więcej o obronie w sprawach karnych w Gdańsku znajdziesz w głównej sekcji spraw karnych kancelarii.

Artykuł Oszustwo (art. 286 KK): kara, znamiona, obrona pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

30 kwietnia 2026 r. Prezydent RP skorzystał z prawa weta i odmówił podpisania ustawy o rozwodach pozasądowych. Ustawa wraca do Sejmu razem z uzasadnieniem odmowy. Zgodnie z art. 122 ust. 5 Konstytucji Sejm może odrzucić weto większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, czyli przy pełnej obecności potrzeba 276 głosów. W pierwotnym głosowaniu 13 marca 2026 r. za ustawą było 242 posłów — do odrzucenia weta koalicja musiałaby dodatkowo pozyskać co najmniej 34 głosy, prawdopodobnie z klubów, które wcześniej były przeciw (PiS, Konfederacja). W realiach obecnego układu parlamentarnego jest to matematycznie trudne, choć nie niemożliwe. Do momentu odrzucenia weta ustawa nie wchodzi w życie i wszystkie planowane terminy (w tym data 1 stycznia 2027 r.) tracą praktyczne znaczenie. Alternatywne scenariusze to: ponowne wniesienie tożsamego projektu, zmodyfikowanie treści w odpowiedzi na zarzuty Prezydenta (najczęściej wskazywana jest ochrona małżeństwa z art. 18 Konstytucji i losy najsłabszej strony po długim małżeństwie), albo odłożenie sprawy na następną kadencję parlamentu. Do momentu odrzucenia weta albo uchwalenia nowej ustawy jedyną drogą rozwodu w Polsce pozostaje Sąd Okręgowy. Nawet dla par w pełni zgodnych, bez dzieci, bez sporu o winę i bez wspólnego majątku. Aktualny etap prac legislacyjnych i pełną historię procesu można śledzić na stronie Sejmu pod adresem sejm.gov.pl (druk nr 2121). Nasza kancelaria aktualizuje ten artykuł po każdym istotnym kroku procesu legislacyjnego.

Rozwód w bez sądu od 1 stycznia 2027?

Tydzień po głosowaniu w Sejmie zadzwonił do mnie klient z jednym pytaniem: czy może już iść do urzędu i zakończyć małżeństwo bez sądu. Słyszał o ustawie i widział nagłówki, więc oczekiwał ode mnie że mu w tym pomogę. Odpowiedziałem krótko: najwcześniej 1 stycznia 2027 r., jeśli Prezydent nie zawetuje ustawy.

13 marca 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o rozwodach pozasądowych. Jednak jak narazie każdy rozwód w Polsce wiąże się z postępowaniem przed sądem okręgowym – nawet jeśli oboje małżonków chce się rozstać, nie mają dzieci i nie zamierzają spierać się o winę. Od nowego może pojawić się się inna ścieżka: rozwód przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Krótszy, prostszy, bez sal sądowych. Ale nie dla wszystkich i nie bez konsekwencji których media raczej nie opisują.

Piszę ten artykuł bo w mediach jest dużo informacji, ale mało konkretów o tej nowelizacji, przez co klienci pytają mnie o szczegóły i część z nich mylnie uważa że rozwód będzie znacznie prostszy niż przewiduje to projekt ustawy.

Pierwotny projekt rządowy zakładał 12 miesięczne vacatio legis od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Sejm poprawką zmienił to na sztywną datę: 1 stycznia 2027 r. Za głosowało 242 posłów, przeciw 187, 2 wstrzymało się. Koalicja rządząca przepchnęła ustawę bez większych trudności – za były kluby KO, PSL, Lewicy, Polski 2050, Centrum i koło Razem; przeciw PiS i Konfederacja.

Ustawa trafia teraz do Senatu. Po ewentualnych poprawkach – do Prezydenta. Kwestia weta jest otwarta. Krytycy powołują się na art. 18 Konstytucji i ochronę małżeństwa. Zwolennicy odpowiadają że ustawa niczego nikomu nie narzuca – daje tylko opcję. Jak dotąd nie jest znane stanowisko Prezydenta odnośnie tej ustawy. Dalsze losy ustawy można śledzić na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego.

Cokolwiek się wydarzy po drodze – najwcześniejszą możliwą datą jest 1 stycznia 2027 r. Do tego czasu jedyna droga to sąd.

Rozwód niesporny

Media używają różnych określeń: „rozwód bez sądu”, „rozwód administracyjny”, „rozwód w urzędzie”. Ustawa mówi o „rozwodzie niespornym” albo „rozwodzie pozasądowym”. Procedura polega na złożeniu przez oboje małżonków zgodnych oświadczeń przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

Kierownik USC nie bada historii małżeństwa. Nie przesłuchuje świadków, nie analizuje korespondencji, nie zadaje pytań o przyczyny. Przyjmuje oświadczenie o rozkładzie pożycia i jedyne co weryfikuje to formalne przesłanki. To zasadnicza różnica wobec postępowania sądowego, gdzie sędzia aktywnie bada czy rozkład rzeczywiście nastąpił i jaka była jego przyczyna oraz czy nie ucierpi dobro dzieci.

Nowa ustawa nie zastępuje drogi sądowej. Daje dodatkową ścieżkę, dzięki której kto spełnia warunki będzie mógł wybrać USC albo sąd. Kto ich nie będzie spełniał, idzie do sądu jak dotychczas. Przypominam jednak że do końca 2026 r., jedyna opcja to Sąd Okręgowy.

Warunki

Żeby skorzystać z USC, małżonkowie muszą spełnić wszystkie poniższe warunki jednocześnie – brak jednego zamyka tę ścieżkę.

Oboje muszą chcieć rozwodu i nie wnosić o orzekanie o winie. Między nimi musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia – ale kierownik USC nie bada tego głębiej, przyjmuje oświadczenie stron. Nie mogą mieć wspólnych małoletnich dzieci. Małżonka nie może być w ciąży – ten warunek dodano poprawką sejmową już w toku prac legislacyjnych. Małżeństwo musi trwać co najmniej rok. Żadne z nich nie może mieć w toku postępowania o rozwód, separację ani unieważnienie małżeństwa. Oboje muszą wyrazić zgodę na przeprowadzenie procedury w USC – bez przymusu, dobrowolnie.

Bo właśnie brak dobrowolności jest jedną z przesłanek do późniejszego unieważnienia rozwodu. Do tego wróce niżej.

Kilka kwestii które wymagają wyjaśnienia bo klienci pytają o nie najczęściej. Warunek braku dzieci dotyczy wyłącznie wspólnych i małoletnich dzieci. Zarówno dzieci pełnoletnie jak i dzieci jednego małżonka z poprzedniego związku nie będą stanowić przeszkody w otrzymaniu rozwodu w USC. Liczą się tylko „wspólne i niepełnoletnie”. Jeśli małżonkowie mają wspólne obywatelstwo innego państwa – USC niedostępne. Cudzoziemcy mogą skorzystać jeśli nie mają wspólnego obywatelstwa i oboje zamieszkują w Polsce.

Jeśli ktoś złoży fałszywe oświadczenie o spełnieniu warunków – naraża się na odpowiedzialność karną, ale procedura i tak zostanie przeprowadzona. Kierownik USC nie ma narzędzi do weryfikacji wszystkiego, np. stanu ciąży.

Procedura – dwa etapy

Rozwód w USC przebiega w dwóch wizytach, rozdzielonych obowiązkowym miesiącem przerwy. Obie wizyty mogą odbyć się w różnych urzędach w różnych miastach – nie musi to być USC właściwy dla miejsca zamieszkania.

Pierwsza wizyta. Małżonkowie stawiają się razem. Składają pisemne zapewnienia że spełniają ustawowe warunki. Kierownik weryfikuje to na podstawie dokumentów: dowodów osobistych, aktu małżeństwa, danych z rejestru PESEL. Jeśli którykolwiek warunek nie jest spełniony, Kierownik USC odmówi udzielenia rozwodu i zasugeruje skorzystanie z Sądu Okręgowego. Małżonkowie otrzymują też pouczenie o skutkach prawnych rozwodu i informację o dostępnych formach wsparcia: mediacja, poradnictwo rodzinne.

Złożenie zapewnień to otwarcie procedury, nie jej zakończenie. Od tej chwili musi upłynąć co najmniej miesiąc tzw. tempus deliberandi, czasu na namysł. Zapewnienia są ważne przez 6 miesięcy. Jeśli małżonkowie nie stawią się ponownie przed upływem tego czasu – procedura wygasa i trzeba zaczynać od nowa.

Druga wizyta. Po upływie miesiąca, ale przed upływem 6 miesięcy. Małżonkowie stawiają się razem i każde osobno składa oświadczenie potwierdzające rozkład pożycia, brak małoletnich dzieci wspólnych, brak toczących się postępowań, spełnienie pozostałych warunków. Większość tych oświadczeń jest składana pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Odpowiedzialnośc karna nie ma zastosowania względem oświadczenia o rozkładzie pożycia.

Po przyjęciu oświadczeń kierownik dokonuje wpisu w rejestrze stanu cywilnego. Z tą chwilą małżeństwo jest rozwiązane.

Koszty rozwodu bez sądu

600 zł – tyle kosztuje opłata za rozwód w USC. Bez zwrotu.

Dla porównania: opłata sądowa od pozwu o rozwód to też 600 zł, ale przy sprawie bez orzekania o winie sąd zwraca połowę – realny koszt postępowania sądowego bez adwokata to 300 zł. Z honorarium adwokackim dochodzi jeszcze od kilku do kilkunastu tysięcy zł w zależności od złożoności sprawy.

Konsultacja w mojej kancelarii kosztuje 450 zł. Przy prostym układzie – brak dzieci, brak sporu o winę, brak skomplikowanego majątku, ta jedna rozmowa może być jedynym kosztem adwokackim przed rozwodem w USC.

Kiedy rozwód w USC będzie mniej korzystny niż w sądzie?

Dla bezdzietnej pary która jest zgodna, nie chce się kłócić o winę i nie ma skomplikowanego majątku – USC to czysta korzyść. Szybciej, taniej, bez konieczności pisania pozwu i chodzenia na rozprawy.

Ale dla kogoś kto ma podstawy do wnoszenia o winę – to jest decyzja którą warto przemyśleć dłużej niż 5 minut. Orzeczenie o wyłącznej winie jednego z małżonków otwiera drogę do alimentów z art. 60 § 2 KRiO. Zgodnie z tym przepisem, małżonek niewinny może ich żądać nawet bez niedostatku, jeśli rozwód istotnie pogorszy jego sytuację materialną. Tej możliwości nie ma przy USC, który przecież nie zawiera orzeczenia o winie.

Miałem klientkę, której mąż przez całe wspólne życie zarabiał kilkukrotnie więcej od niej. Rozstali się po kilkunastu latach. Gdyby poszła do USC „dla szybkości”, traciłaby prawo do alimentów rozszerzonych. Postępowanie sądowe zajęło nam około dwóch lat, ale efekt finansowy był zupełnie inny. Odradzam podejmowanie decyzji o ścieżce bez wcześniejszego przemyślenia tej kwestii. A rady najlepiej zasięgnąć u adwokata.

W USC nie można też jednocześnie uregulować podziału majątku wspólnego. Sąd może to zrobić w wyroku rozwodowym jeśli małżonkowie złożą zgodny wniosek. W USC nie ma tej opcji. Podział majątku trzeba przeprowadzić odrębnie: albo umową, albo w odrębnym postępowaniu sądowym.

Czas: USC to minimum miesiąc, realistycznie 1-2 miesiące uwzględniając oczekiwanie na termin w urzędzie. Sąd Okręgowy w Gdańsku przy sprawie bez orzekania o winie – około 6 miesięcy od złożenia pozwu. Z orzekaniem o winie: rok wzwyż, zdarzają się dwa.

Skutki prawne

Rozwód w USC wywołuje identyczne skutki prawne jak wyrok sądu. Zmienia się stan cywilny obojga małżonków. Ustaje wspólność majątkowa – co otwiera drogę do podziału majątku, ale samo w sobie go nie dokonuje. Małżonek ma rok na złożenie oświadczenia o powrocie do poprzedniego nazwiska przed kierownikiem USC. Ustaje prawo dziedziczenia ustawowego po byłym małżonku. Orzeczenie jest uznawane w innych państwach Unii Europejskiej.

Alimenty między byłymi małżonkami po rozwodzie w USC przysługują analogicznie jak w wypadku rozwodu bez orzeczenia o winie. Przysługują wyłącznie w przypadku niedostatku (art. 60 § 1 KRiO) i wygasają po 5 latach. Nie ma możliwości dochodzenia alimentów z art. 60 § 2 KRiO bo USC z założenia nie orzeka o winie. To jest skutek prawny który warto mieć w głowie zanim się wejdzie do urzędu.

Przed podjęciem decyzji

To co mnie niepokoi w tym jak media opisują tę zmianę – to nacisk na szybkość i prostotę kosztem tego co naprawdę ważne. „Bez sądu, bez adwokata, bez czekania” – to nośne, ale trochę niepełne. Rzecznik Praw Obywatelskich w opinii do projektu ustawy zwracał uwagę właśnie na kwestię alimentów: że część małżonków, szczególnie kobiety po długich małżeństwach z dużą dysproporcją dochodów – może nieświadomie rezygnować z uprawnień jakie daje orzeczenie o winie.

Nie mówię żeby zawsze wybierać sąd. Mówię żeby zanim ktoś złoży zapewnienia w USC, przez chwilę zastanowił się: czy mam podstawy do wnoszenia o winę? Czy małżonek zarabia wielokrotnie więcej? Czy jest majątek o który warto się upomnieć jednocześnie z rozwodem?

Konsultacja kosztuje 450 zł. To mniej niż korzyść z uzyskania potencjalnych alimentów w wypadku gdy stwierdzimi iż istnieją mocne podstawy do uzyskania alimentów od byłego małżonka.

Unieważnienie

Ustawa przewiduje jeden mechanizm zabezpieczający. Jeśli któreś z małżonków działało pod wpływem błędu, przymusu, groźby albo w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji – możliwe jest unieważnienie rozwodu przed sądem powszechnym. Kierownik USC ma też prawo odmówić przeprowadzenia procedury jeśli zauważy że jedna ze stron nie działa dobrowolnie.

Są sytuacje w których jedna strona jest pod realną presją finansową, emocjonalną, rodzinną. Jeśli zgoda na rozwód w USC nie będzie własnym, wolnym wyborem małżonka, wtedy można wnosić o jego unieważnienie. To zabezpieczenie jest właśnie na takie przypadki.

Nie istnieje coś takiego jak „natychmiastowy”

Ta fraza pojawia się w wyszukiwarkach. „Szybki rozwód bez sądu”, „natychmiastowy”, „ekspresowy”. Nic takiego nie istnieje i po 2027 r. też nie będzie. Nawet USC wymaga dwóch wizyt z miesiącem przerwy między nimi. Ale najszybsza dostępna ścieżka po 1 stycznia 2027 r. to właśnie USC. realistycznie 1-2 miesiące dla tych którzy spełniają wszystkie warunki. Dla pozostałych: Sąd Okręgowy i minimum pół roku. Tyle.

Artykuł Rozwód bez sądu. Nowa ustawa o rozwodach pozasądowych w USC pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

Głównym niemajątkowym obowiązkiem małżonków jest obowiązek wspólnego pożycia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, polega on na utrzymywaniu przez małżonków ścisłych więzi o charakterze duchowym, fizycznym i gospodarczym.

• „Przyjmuje się, że wspólnota duchowa polega na wzajemnym pozytywnym stosunku uczuciowym małżonków, szacunku, zaufaniu, szczerości, lojalności, wyrozumiałości, na respektowaniu osobistych cech małżonka, uwzględnieniu jego osobistych potrzeb oraz gotowości do ustępstw oraz kompromisów” (wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt: V CKN 741/00).
• Istotą więzi fizycznej  jest utrzymywanie współżycia płciowego, które jest uwarunkowane wiekiem oraz stanem zdrowia fizycznego i psychicznego każdego z małżonków.
• Wspólnota gospodarcza obejmuje wspólne prowadzenie przez małżonków gospodarstwa domowego, wspólne zamieszkanie, wzajemne zaspokajanie potrzeb ekonomicznych oraz posiadanie wspólnego majątku.

Obowiązek niesienia sobie wzajemnej pomocy przez małżonków

Podstawową powinnością małżonków jest obowiązek wzajemnej pomocy, który sprowadza się do wspierania współmałżonka w realizacji celów związku małżeńskiego Obejmuje ona wspomaganie zarówno moralne, jak i czysto fizyczne, np. w w wypełnianiu obowiązków czy też w chorobie.

Podkreślić trzeba, iż małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, zaś o istotnych sprawach rodziny, rozstrzygają wspólnie. Jeśli nie ma możliwości, aby doszło pomiędzy nimi do porozumienia w tym przedmiocie, każdy z nich jest uprawniony, aby zażądać wydania przez sąd odpowiedniego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Ma ono wówczas charakter bezwzględnie wiążący.

Obowiązek wierności

Zakres obowiązku wierności polega na powstrzymywaniu się od utrzymywania jakichkolwiek osobisto – intymnych stosunków z osobą trzecią. Istnieje ponadto pojęcie „zdrady emocjonalnej”, która ma miejsce, gdy któryś z małżonków dopuszcza się  innych zachowań naruszających przyjęte normy moralne i obyczajowe, dających pozory zdrady.

„Związanie się małżonka z inną osobą węzłem uczuciowym w którym wprawdzie nie dochodzi do cudzołożnych stosunków, ale któremu towarzyszą wyznania miłości i pocałunki, może być odczute przez drugiego małżonka jako podrywanie, a nawet zerwanie więzi uczuciowej i moralnej, która łączyła małżonków i może być zależnie od okoliczności, uznane za ważną przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego”
(orzeczenie Sądu Najwyższego, sygnatura akt: C 813/51).

Co ważne, przyjmuje się, że orzeczenie separacji nie zwalnia z obowiązku zachowania wierności. W orzecznictwie dominuje pogląd o zobowiązaniu do wzajemnej wierności małżonków pozostających w separacji. Wynika to głównie z faktu iż celem separacji jest mimo wszystko pojednanie małżonków. Rozpoczęcie nowego związku przez jednego z małżonków w separacji, może w określonych sytuacjach być przyczyną uznania tego małżonka za wyłącznie winnego rozkładu małżeństwa.

Obowiązek zaspakajania potrzeb rodziny

Oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 krio).

Jeżeli jeden z małżonków nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wówczas sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego z nich. Nakaz ten zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego pożycia małżonków. Jednak na wniosek każdego z małżonków, sąd może ten nakaz zmienić albo uchylić.

Zaciąganie zobowiązań finansowych przez małżonków

Jeśli chodzi o zobowiązania finansowe współmałżonków, to oboje są odpowiedzialni  solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Jednakże, każdy z nich, jeżeli zachodzą ważne powody, może wystąpić z żądaniem, aby za zobowiązania tego rodzaju odpowiadał tylko i wyłącznie ten z nich, który je zaciągnął. Sprawę taką rozstrzyga sąd postanowieniem, które może zostać uchylone, w razie zmiany okoliczności sprawy.

Artykuł Prawa i obowiązki małżonków wobec siebie pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

• SDE to nie osobna kara, tylko sposób wykonywania kary pozbawienia wolności (art. 43b Kodeksu karnego wykonawczego). Skazany odbywa karę w domu z nadajnikiem GPS zamiast w zakładzie karnym.
• Podstawowe warunki (muszą być spełnione łącznie): kara nieprzekraczająca 1 roku i 6 miesięcy albo pozostałe najwyżej 6 miesięcy z kary do 3 lat, brak recydywy z art. 64 § 2 KK, stałe miejsce pobytu, pisemna zgoda wszystkich pełnoletnich domowników, dostępne warunki techniczne.
• Osoby tymczasowo aresztowane nie mogą korzystać z SDE — tylko prawomocnie skazane. Innych środków zapobiegawczych stosowanych w toku postępowania karnego dozór elektroniczny nie zastępuje.
• Wniosek wymaga szczegółowego uzasadnienia — sytuacja rodzinna, charakter pracy, godziny obowiązków, opieka nad bliskimi, dojazdy. Sąd sprawdza też, czy udzielenie zgody nie przekreśli celów kary. Dobrze przygotowany wniosek radykalnie zwiększa szansę na pozytywne postanowienie.
• Główne obowiązki skazanego w SDE: nieprzerwanie nosić nadajnik, dbać o jego zasilanie i chronić przed zniszczeniem, wpuszczać kuratora do mieszkania, przebywać w wyznaczonym miejscu w wyznaczonym czasie, udzielać wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

System dozoru elektronicznego

System dozoru elektronicznego (nazywany zamiennie „aresztem domowym”, bądź kolokwialnie „bransoletką”) jest stosunkowo nową instytucją prawa karnego wykonawczego. System ten został wprowadzony do porządku prawnego obowiązującą od pierwszego września 2009 r. ustawą „o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego”. Obecnie, przepisy regulujące dozór elektroniczny znajdują się w rozdziale VIIa kodeksu karnego wykonawczego. Ten szczególny sposób odbywania kary pozbawienia wolności od początku jego obowiązywania cieszy się dużym zainteresowaniem wśród osób skazanych. Dzięki częstemu stosowaniu dozoru elektronicznego w praktyce, instytucja ta poprzez liczne nowelizacje została dostosowana do realiów polskiego systemu penitencjarnego.
Ostatnia istotna nowelizacja weszła w życie 1 stycznia 2023 r.

Dozór elektroniczny – nowelizacja

Aktualnie, o udzieleniu zgody na odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie elektronicznego dozoru, poza sądem penitencjarnym decyduje również komisja penitencjarna w zakładzie karnym, w którym skazany przebywa. Istotną zmianą jest również umożliwienie stosowania tego rozwiązania wobec osób skazanych na karę pozbawienia wolności do 3 lat, którym do końca jej wykonania pozostało nie więcej niż 6 miesięcy. Dzięki powyższym zmianom więcej skazanych będzie mogło spełniać warunki aby dostać dozór elektroniczny. Rozpoznawanie wniosków przez właściwe komisje penitencjarne znacznie przyspieszy całą procedurę. Warto podkreślić, iż z tej formy odbywania kary skorzystać mogą jedynie osoby skazane prawomocnym wyrokiem sądu. Takiej możliwości nie będą więc miały osoby tymczasowo aresztowane oraz osoby wobec których stosuje się inne środki zapobiegawcze jeszcze podczas trwania postępowania karnego.

Na czym polega kara dozoru elektronicznego?

Wyjaśnić trzeba, że dozór elektroniczny to nie kara, a sposób wykonywania kary pozbawienia wolności. Według definicji zawartych w art. 43b kodeksu karnego wykonawczego, dozór elektroniczny jest to kontrola zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych zaś system dozoru elektronicznego jest to ogół metod postępowania i środków technicznych służących do jego wykonywania.

W systemie dozoru elektronicznego można przede wszystkim kontrolować przebywanie skazanego w określonych dniach tygodnia i godzinach we wskazanym przez sąd albo komisję penitencjarną miejscu (dozór stacjonarny). Kontrola jedynie bieżącego miejsca pobytu skazanego jest właściwa dla tzw. dozoru mobilnego, natomiast kontrola zachowywania przez skazanego określonej minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd odnosi się do dozoru zbliżeniowego. Przy tym, karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się zawsze jako dozór stacjonarny, zaś środki karne i zabezpieczające wykonuje się jako dozór zbliżeniowy lub mobilny. Warto wskazać, iż rozpoczęcie wykonywania dozoru elektronicznego następuje z dniem, w którym wobec skazanego uruchomiono środki techniczne niezbędne do wykonywania kary w tym systemie.

Jakie warunki trzeba spełnić aby dostać dozór elektroniczny?

Aktualnie, skazany musi spełnić szereg ustawowych wymogów, by mieć szansę na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Między innymi od 1 stycznia 2023 r. Sąd, bądź właściwa komisja penitencjarna musi mieć pewność, iż ta forma odbywania kary nie wpłynie negatywnie na osiągnięcie jej celów. Sąd musi mieć bowiem pewność, iż proces resocjalizacji skazanego przebiegnie prawidłowo, tym samym skazany nie powróci do kryminalnej przeszłości.

Skazany musi spełniać wszystkie poniższe przesłanki łącznie, aby sąd penitencjarny bądź właściwa komisja mogła mu udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego:
1. wobec skazanego została orzeczona kara pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego została orzeczona kara pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, (jednocześnie nie może być to skazanie w warunkach recydywy opisanej w art. 64 § 2 kodeksu karnego);
2. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
3. skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
4. osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego pisemną zgodę;
5. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne (obejmujące w szczególności liczbę oraz zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi).
Skazanemu, który nie rozpoczął wykonywania kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia skazanego w zakładzie karnym.
Skazanemu, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej części kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.
System dozoru elektronicznego może być również odpowiednio stosowany do skazanego, któremu wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności.
Wobec tego, iż ustawa wymaga od skazanego łącznego spełnienia szeregu przesłanek, wniosek o udzielenie skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego musi zawierać odpowiednie uzasadnienie. W związku z tym, warto skorzystać z pomocy adwokata, który pomoże w jego prawidłowym sporządzeniu. Pomoc profesjonalisty, który do konkretnego przypadku dobierze odpowiednią argumentację znacznie zwiększa szansę na skuteczność wniosku.
Przed wydaniem postanowienia o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego sąd penitencjarny ustala, czy na przeszkodzie udzieleniu zezwolenia nie stoją warunki techniczne, a także wysłuchuje skazanego lub jego obrońcę. W postanowieniu o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego sąd penitencjarny: określa miejsce, czas, rodzaj lub sposób wykonywania nałożonych obowiązków oraz rodzaj podlegających zainstalowaniu środków technicznych; wyznacza termin i określa sposób zgłoszenia przez skazanego podmiotowi dozorującemu gotowości do zainstalowania rejestratora stacjonarnego lub przenośnego lub nadajnika.
Skazany, wobec którego wykonywany jest dozór elektroniczny, ma obowiązek przede wszystkim: nieprzerwanie nosić nadajnik; dbać o powierzone mu środki techniczne, w tym zwłaszcza chronić je przed utratą lub zniszczeniem, oraz zapewniać ich stałe zasilanie energią elektryczną; udostępniać podmiotowi dozorującemu powierzone środki techniczne do kontroli lub naprawy; udzielać wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary i wykonywania nałożonych obowiązków oraz stawiać się na wezwania sędziego i kuratora. Skazany, wobec którego wykonywany jest dozór stacjonarny, ma ponadto obowiązek między innymi pozostawać we wskazanym przez sąd albo komisję penitencjarną miejscu w wyznaczonym czasie oraz umożliwiać sądowemu kuratorowi zawodowemu wejście do mieszkania lub na nieruchomość, gdzie zainstalowano rejestrator.
Warto wiedzieć, iż Sąd penitencjarny lub właściwa komisja penitencjarna określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany ma prawo się oddalić z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie, w szczególności w celu:
1) świadczenia pracy;
2) wykonywania praktyk religijnych lub korzystania z posług religijnych;
3) sprawowania opieki nad osobą małoletnią, osobą niedołężną lub chorą;
4) kształcenia i samokształcenia oraz wykonywania twórczości własnej;
5) korzystania z urządzeń lub zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych;
6) komunikowania się z obrońcą, pełnomocnikiem oraz wybranym przedstawicielem
8) utrzymywania więzi z rodziną lub innymi bliskimi osobami;
9) korzystania z opieki medycznej lub udziału w terapii;
10) dokonania niezbędnych zakupów.

Warto więc we wniosku wyczerpująco opisać charakter i godziny wykonywanej pracy oraz inne okoliczności osobiste/rodzinne, które mogłyby mieć wpływ na harmonogram dnia skazanego. Nasza kancelaria jako posiadająca odpowiednie doświadczenie w sprawach karnych, świadczy pomoc także w uzyskaniu systemu dozoru.
Podsumowując, w celu sporządzenia wniosku bądź reprezentacji w sprawie, bądź uzyskania dalszych informacji warto skorzystać z porady i wsparcia profesjonalnego prawnika.

Artykuł Dozór elektroniczny 2026 – jak uzyskać dozór elektroniczny? pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

• Próg 0,5 promila alkoholu we krwi (albo 0,25 mg/l w wydychanym powietrzu) oddziela wykroczenie z art. 87 KW od przestępstwa z art. 178a § 1 KK. Poniżej progu: grzywna albo areszt i zakaz do 3 lat; powyżej: sprawa karna.
• Kara podstawowa z art. 178a § 1 KK — do 3 lat pozbawienia wolności, obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów od 3 do 15 lat, świadczenie na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym od 5 000 do 60 000 zł.
• Zatrzymanie prawa jazdy administracyjnie (starosta, 3 miesiące) i karnie (sąd, wyrok) to dwie odrębne procedury. Okres administracyjny zalicza się na poczet zakazu orzeczonego wyrokiem.
• Warunkowe umorzenie postępowania jest realne przy stężeniu do ok. 0,8 promila, braku wcześniejszej karalności, braku kolizji i pozytywnej opinii środowiskowej. W praktyce naszej kancelarii to często pierwsze pole obrony.
• Blokada alkoholowa (art. 182a KKW) — po odbyciu połowy zakazu można wnioskować o dalsze prowadzenie pojazdów wyposażonych w blokadę. Wniosek zwykle skuteczny przy dotychczasowej bezbłędnej postawie.
• Główne pola obrony proceduralnej: brak aktualnej kalibracji alkomatu, zbyt krótki odstęp między pomiarami (mniej niż 15 minut), brak pouczenia o prawie do badania krwi, rozbieżność między alkomatem a badaniem krwi, alkohol spożyty po zakończeniu jazdy a przed pomiarem.
• Po zatrzymaniu: nie składaj obszernych wyjaśnień bez konsultacji z adwokatem, żądaj badania krwi przy wątpliwości co do wyniku alkomatu, zachowaj wszystkie dokumenty (protokół, pokwitowanie, wezwanie), skontaktuj się z kancelarią w ciągu 2–3 dni.

Aktualny stan prawa w 2026 roku i co zmieniło się ostatnio w sprawach o jazdę po alkoholu

Przepisy dotyczące kar za jazdę po alkoholu przeszły w ostatnich latach sporo nowelizacji. Największa zmiana weszła w życie 14 marca 2024 r. razem z reformą Kodeksu karnego, która dodała art. 44b KK i wprowadziła obowiązkową konfiskatę pojazdu przy stężeniu przekraczającym 1,5 promila alkoholu we krwi lub 0,75 mg/l w wydychanym powietrzu. Od 29 stycznia 2026 r. przepisy zostały doprecyzowane. Kiedy pojazd formalnie nie jest własnością sprawcy (na przykład, gdy to auto pracodawcy, samochód w leasingu, pojazd współmałżonka we wspólności majątkowej albo współwłasność z innym kierowcą) sąd zamiast konfiskaty orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym w wysokości do 500 000 zł. Równolegle zmieniły się widełki świadczenia pieniężnego (5 000–60 000 zł przy art. 178a § 1 KK i minimum 10 000 zł przy recydywie z § 4).

Jazda po alkoholu (art. 178a KK) – kara, obrona, procedura

Zatrzymanie do kontroli drogowej zwykle wygląda podobnie: rutynowy patrol, badanie alkomatem, dodatni wynik i pytanie, co wydarzy się dalej. Czy sprawa skończy się mandatem czy aktem oskarżenia? Co z prawem jazdy? Jak długo może potrwać zakaz prowadzenia pojazdów? W tym momencie głównym determinantem dalszego biegu sprawy jest ustalenie, czy mamy do czynienia z wykroczeniem czy z przestępstwem.

Jazda po alkoholu w języku potocznym oznacza każdą sytuację, w której kierowca prowadził pojazd mechaniczny po spożyciu alkoholu. Jednak w wykładni prawa różnica jest bardzo konkretna. Stan nietrzeźwości bowiem oznacza przestępstwo z art. 178a § 1 KK, a stan po użyciu alkoholu oznacza wykroczenie z art. 87 KW. To właśnie kwalifikacja prawna czynu decyduje później o trybie postępowania, rodzaju kary, długości zakazu prowadzenia i możliwościach obrony.

Granica między przestępstwem a wykroczeniem to 0,5 promila alkoholu we krwi (albo 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza).

Warto dodać, że od 29 stycznia 2026 roku przepisy uległy zaostrzeniu. Jeśli kierowca ma ponad 1,5 promila alkoholu we krwi, obowiązkowa staje się konfiskata pojazdu lub w przypadku gdy auto nie jest własnością sprawcy, sąd może orzec nawiązkę do 500 tys. zł.

W sprawach o jazdę po alkoholu w Gdańsku i nie tylko, w większości udało się uzyskać warunkowe umorzenie postępowania lub przynajmniej obniżyć  okres zakazu prowadzenia pojazdów względem tego z pierwotnej propozycji prokuratury.

Co to jest jazda po alkoholu w rozumieniu art. 178a KK?

Podstawą odpowiedzialności karnej za jazdę po alkoholu jest art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Przepis brzmi: „Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Pojazdem mechanicznym z treści tego artykułu będzie przede wszystkim samochód, motocykl, motorower, ciężarówka, autobus, ale także inny pojazd napędzany silnikiem, jeżeli porusza się w ruchu lądowym, wodnym albo powietrznym. Czynnością przestępczą zaś będzie prowadzenie ów pojazdu w stanie nietrzeźwości.

Stan nietrzeźwości został zdefiniowany w art. 115 § 16 KK. Zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Ten sam stan występuje, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.

Inaczej oceniany jest stan po użyciu alkoholu. Zgodnie z art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości chodzi o sytuację, w której zawartość alkoholu we krwi wynosi od 0,2 do 0,5 promila albo stężenie w wydychanym powietrzu wynosi od 0,1 do 0,25 mg w 1 dm³. Taka jazda pod wpływem alkoholu co do zasady nie jest przestępstwem z art. 178a KK, lecz wykroczeniem z art. 87 § 1 KW.

Wobec tych różnic pojęcie „jazda po alkoholu” bywa mylące. W ustaleniu sytuacji prawnej najważniejsze jest jednak to, czy wynik przekracza próg 0,5 promila albo 0,25 mg/l, czy mieści się poniżej tej granicy.

Kara za jazdę po alkoholu- co rzeczywiście grozi ?

W przypadku kwalifikacji czynu z art. 178a § 1 KK kara jest surowsza niż przy wykroczeniu, ponieważ sprawa zaczyna być regulowana przez prawo karne. Obecne brzmienie art. 178a § 1 KK przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda osoba zatrzymana pierwszy raz za jazdę po alkoholu trafi do zakładu karnego. W sprawach pierwszorazowych znaczenie mają okoliczności zatrzymania, wysokość stężenia, zachowanie kierowcy, wcześniejsza karalność i możliwość zastosowania łagodniejszych instrumentów przewidzianych w Kodeksie karnym.

Przy stanie nietrzeźwości sąd orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów. Co do zasady, minimalny okres zakazu wynosi 3 lata, a górna granica to 15 lat. Dodatkowo przy skazaniu za art. 178a § 1 KK sąd orzeka świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Minimalna kwota to 5 000 zł, a maksymalna może sięgnąć 60 000 zł.

W przypadku prowadzenia pojazdu po użyciu alkoholu  kierowca odpowiada za wykroczenie z art. 87 § 1 KW. W praktyce grozi mu kara aresztu albo grzywna, a zakaz prowadzenia pojazdów może wynosić od 6 miesięcy do 3 lat. Skutki, choć inne niż przy przestępstwie z art. 178a KK, mogą nadal być bardzo dotkliwe, szczególnie dla osoby, która wykonuje zawód nieodłącznie związany z prowadzeniem pojazdów lub wymaga korzystania na co dzień z takiego środka transportu.

Ostatnim i jednocześnie najpoważniejszym wariantem jest recydywa specjalna z art. 178a § 4 KK. Dotyczy ona osoby, która była wcześniej prawomocnie skazana za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo prowadziła w okresie obowiązywania zakazu. Wówczas kara może obejmować pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat i jednocześnie istnieje szansa na orzeczenie przez sąd dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów.

W jeszcze inny sposób traktowane są przypadki prowadzenia pojazdów pod wpływem środka odurzającego. Chociaż sankcje są zbliżone do tych przy nietrzeźwości, dowodowo sprawa wygląda inaczej. Większe znaczenie odgrywają badanie krwi, rodzaj substancji, jej stężenie oraz wpływ na zdolność prowadzenia pojazdu, a także na ostateczne rozstrzygnięcie wpływa znacząco opinia biegłego.

Poza samą karą za jazdę po alkoholu sąd orzeka również kary dodatkowe i obowiązki. Przy skazaniu z art. 178a § 1 KK obowiązkowe jest, wyżej już wspomniane, świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (wynoszące od 5 000 zł do 60 000 zł).

Równolegle sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów, a po odbyciu połowy tego zakazu kierowca może ubiegać się o dalsze prowadzenie pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową. Już na wcześniejszym etapie policja zatrzymuje prawo jazdy po kontroli, a starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu na 3 miesiące niezależnie od wyroku karnego. Dodatkowo informacja o naruszeniu trafia do systemu CEPiK, a kierowcy przypisywane są punkty karne, co może mieć znaczenie przy kolejnych kontrolach drogowych.

W praktyce w sprawach pierwszorazowych przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Północ albo Gdańsk-Południe, przy stężeniu w dolnym progu (0,5-0,8 promila), bez kolizji, często orzekana jest kara grzywny między 3 000 a 8 000 zł oraz zakaz prowadzenia pojazdów na 3 lata (wynikające z minimum ustawowego). W szczególnie uzasadnionych przypadkach, nasza kancelaria w tego typu sprawach często uzyskuje dla Klientów warunkowe umorzenie postępowania i brak zakazu prowadzenia pojazdów.

Procedura badania trzeźwości: kiedy można kwestionować?

Dobra obrona w sprawie o jazdę po alkoholu bardzo często zaczyna się od analizy aspektu proceduralnego i zauważenia potencjalnych nieprawidłowości. Protokół badania trzeźwości, dane urządzenia, godziny pomiarów, pouczenia i ewentualne badanie krwi mogą mieć większe znaczenie niż kierowca zakłada w chwili kontroli.

Standardowo policja najpierw wykonuje badanie urządzeniem typu Alcoblow, Alcotest 6810, Alkometr A2.0. Co więcej, w aktach sprawy winien znajdować się protokół kalibracji urządzenia. Jeżeli takiego dokumentu brakuje, istotne jest odnotowanie takiej nieprawidłowości.

Równie ważne są odstępy między pomiarami. Standardowo wykonuje się dwa pomiary w odstępie minimum 15 minut, a pomiar bezpośrednio po spożyciu alkoholu może być obarczony ryzykiem wpływu alkoholu zalegającego w jamie ustnej. Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy kierowca twierdzi, że chwilę wcześniej używał płynu do płukania ust, wypił małą ilość alkoholu albo jadł produkt zawierający alkohol. Nie każda taka okoliczność podważa wynik, ale każda wymaga sprawdzenia w czasie i w dokumentach.

Ponadto procedura badania trzeźwości z wynikiem pozytywnym powinna obejmować sporządzenie protokołu z tego badania, a także pouczenie o prawie kontrolowanego do żądania badania krwi. Takie badanie ma zazwyczaj miejsce w przypadku odmowy badania alkomatem, sprzeciwu kontrolowanego wobec wyników badania alkomatem lub podejrzenia, że kierowca znajduje się pod wpływem innych środków odurzających.

Pola kwestionowania obejmują przede wszystkim brak aktualnej kalibracji urządzenia lub brak wpisu kalibracji do akt, pojedynczy pomiar lub zbyt krótki odstęp czasu między kolejnymi pomiarami, nieprawidłowe pouczenie o prawie do badania krwi, rozbieżność między wynikiem alkomatu a wynikiem badania krwi oraz sytuację, w której alkohol został spożyty po zakończeniu jazdy, ale przed badaniem.

Innym narzędziem obrony bywa opinia biegłego toksykologa, która może okazać się niezwykle istotna w sprawach z prowadzeniem pojazdu w stanie 0,5-0,8 promila i pod wpływem środków odurzających. Biegły może wtedy odtworzyć prawdopodobne stężenie alkoholu w chwili prowadzenia pojazdu, biorąc pod uwagę czas spożycia, masę ciała, tempo metabolizmu i wyniki kolejnych badań.

W 2025 r. prowadziłem sprawę, w której klient zatrzymany ok 7:00 w drodze do pracy w Gdańsku, miał jeszcze w sobie alkohol, który spożywał dzień wcześniej przed pójściem spać.  Przedstawiłem wszystkie okoliczności na jego korzyść, takie jak brak uprzedniej karalności, brak świadomości co do tego że jeszcze może być pod wpływem alkoholu, a nawet fak że sami funkcjonariusze przeprowadzający pomiar byli zdziwieni jego wynikiem, ponieważ Klient zachowywał się i wyglądał na totalnie trzeźwego. Finalnie postępowanie warunkowo umorzono. Klient zachował prawo jazdy.

Zatrzymanie prawa jazdy a wyrok karny

Zatrzymanie prawa jazdy po kontroli i wyrok karny to odrębne procedury: karna i administracyjna, choć klienci często traktują je jak jedną sprawę.

Po kontroli policja może zatrzymać dokument prawa jazdy. Następnie sprawa trafia do organu administracyjnego, a starosta wydaje decyzję dotyczącą zatrzymania prawa jazdy. Ta procedura nie jest wyrokiem skazującym i nie przesądza jeszcze o wymiarze odpowiedzialności karnej.

Równolegle może toczyć się postępowanie karne rozpoczęte od czynności policji, przez postępowanie przygotowawcze w prokuraturze, potem ewentualny akt oskarżenia albo wniosek o dobrowolne poddanie się karze, a następnie orzeczenie sądu. Dopiero sąd rozstrzyga o karze, świadczeniu pieniężnym i zakazie prowadzenia pojazdów w sprawie o przestępstwo.

Procedury te mogą pokrywać się czasowo, jednak są to dwie odrębne sprawy. Okres faktycznego administracyjnego zatrzymania prawa jazdy, co do zasady, zalicza się na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów.

W praktyce zdarza się jednak, że kierowca odzyskuje dokument po etapie administracyjnym, a następnie traci uprawnienia ponownie po wyroku karnym. Z perspektywy klienta wygląda to jak podwójna sankcja, jednak taka sytuacja wynika z równoległości procedur.

Strategie obrony w sprawie o jazdę po alkoholu

Strategia obrony zależy od tego, czy sprawa dotyczy wykroczenia, przestępstwa z art. 178a § 1 KK, czy recydywy z § 4. Inaczej prowadzi się sprawę osoby niekaranej z wynikiem tuż powyżej progu, inaczej sprawę po kolizji, a jeszcze inaczej sprawę kierowcy, który prowadził mimo wcześniejszego zakazu.

Pierwszym polem obrony jest procedura badania trzeźwości – wyjaśniona wyżej.

Drugim rozwiązaniem jest wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Jest to możliwe przy wcześniejszej niekaralności kierowcy, stężeniu alkoholu w dolnym progu (do ok. 0,8 promila), braku kolizji albo szkody oraz przy pozytywnej opinii środowiskowej. Więcej o warunkowym umorzeniu przeczytasz tutaj:

Trzecim wariantem jest dobrowolne poddanie się karze z art. 387 kpk Jest to zwykle uwzględnione przez sąd; przyspiesza to postępowanie i daje gwarancję pewnego wyniku.

Czwartą możliwością jest wniosek o łagodniejszy wymiar zakazu prowadzenia pojazdów. Jest to możliwe przy uzasadnionych okolicznościach takich jak zawód kierowcy wymagający możliwości prowadzenia pojazdów, szczególna sytuacja rodzinna czy dotychczasowy bezbłędny okres prowadzenia od ponad 20 lat.

Kolejną ścieżką jest blokada alkoholowa. Po upływie połowy okresu zakazu można ubiegać się o zmianę sposobu jego wykonywania, tak aby dalsze prowadzenie było możliwe wyłącznie pojazdem wyposażonym w blokadę alkoholową. Taki wniosek, z art.182a KKW jest najczęściej skuteczny przy bezbłędnej dotychczasowej postawie.

Najbardziej optymalna strategia w konkretnej sprawie zależy od wykazanego stężenia alkoholu, okoliczności zatrzymania, wcześniejszej karalności czy zawodu klienta. Prowadziłem w kancelarii sprawę, w której klient – kierowca zawodowy – osiągnął stężenie 0,9 promila i było to pierwsze zatrzymanie w jego 25-letniej karierze. Złożyliśmy wniosek o warunkowe umorzenie i blokadę alkoholową po połowie zakazu; klient odzyskał prawo do prowadzenia po 18 miesiącach zamiast 3 lat.

Konsultacja w mojej kancelarii w wymiarze 60 minut to koszt 450 zł, a może znacznie pomóc w Twojej sprawie.

Recydywa specjalna i powtórna jazda po alkoholu

Powtórna jazda po alkoholu jest oceniana znacznie surowiej niż pierwsze zatrzymanie. Art. 178a § 4 KK obejmuje sytuację, w której kierowca był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo prowadził pojazd w okresie obowiązywania zakazu orzeczonego za przestępstwo.

Ponowne zatrzymanie w przeciągu 5 lat wiąże się więc z poważnym zaostrzeniem.

W takim przypadku kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Zmienia się także ryzyko dotyczące zakazu prowadzenia pojazdów. Przy recydywie sąd może orzec bardzo długi, a w określonych sytuacjach dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów. Minimalne świadczenie pieniężne jest wyższe niż przy § 1 i wynosi 10 000 zł.

W sprawach z art. 178a § 4 KK obrona rzadko polega wyłącznie na prostym kwestionowaniu samego faktu zatrzymania. Zwykle koncentruje się na ograniczeniu wymiaru kary, wykazaniu szczególnych okoliczności, analizie poprzedniego skazania i przygotowaniu argumentacji pod ewentualne wykonywanie kary w łagodniejszym trybie. Jeżeli zapadnie kara mieszcząca się w ustawowych granicach dla systemu wykonywania kary poza zakładem karnym, znaczenie może mieć także dozór elektroniczny.

Co zrobić zaraz po zatrzymaniu?

Po pierwsze, nie składaj obszernych wyjaśnień do protokołu bez konsultacji. Masz prawo odmówić składania wyjaśnień. Wynik badania jest dowodem niezależnym od Twoich słów, a spontaniczne zdania wypowiedziane w stresie mogą później utrudnić obronę.

Po drugie, żądaj badania krwi, jeżeli masz rzeczywiste wątpliwości co do wyniku alkomatu, przebiegu badania albo czasu ostatniego spożycia alkoholu. Takie żądanie powinno być odnotowane, ponieważ później może mieć znaczenie przy ocenie materiału dowodowego.

Po trzecie, zachowaj wszystkie dokumenty. Protokół zatrzymania, protokół badania trzeźwości, pokwitowanie zatrzymania prawa jazdy, wezwanie na przesłuchanie i korespondencja z organu administracyjnego pozwalają odtworzyć przebieg sprawy.

Po czwarte, skontaktuj się z kancelarią w ciągu kilku (2-3) dni od zatrzymania. Wezwanie z prokuratury lub policji często przychodzi po 1-3 tygodniach, ale pierwsze przesłuchanie może przesądzić, czy sprawa będzie prowadzona w kierunku warunkowego umorzenia, uzgodnienia kary czy procesu. Warto więc przygotować się wcześniej, by wybrać najlepszą dla siebie możliwą opcję.

Pierwszy krok

Jeżeli dotyczy Cię jazda po alkoholu, najlepiej zacząć od analizy dokumentów. Konsultacja trwa 60 minut i kosztuje 450 zł. W jej ramach analizujemy protokół badania trzeźwości, wynik alkomatu lub badania krwi, sytuację prawa jazdy, ryzyko zakazu prowadzenia pojazdów oraz możliwe kierunki obrony.

Pomoc pod hasłem „jazda po alkoholu” obejmuje ocenę, czy sprawa dotyczy wykroczenia, przestępstwa z art. 178a § 1 KK, czy recydywy z § 4. W czasie konsultacji można też ustalić, czy w danej sprawie warto składać wniosek o warunkowe umorzenie, kwestionować procedurę badania, negocjować karę albo przygotowywać argumentację dotyczącą zakazu prowadzenia.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w obronie w sprawach karnych w Gdańsku, opisz sytuację albo zadzwoń do kancelarii. W sprawach o jazdę pod wpływem alkoholu czas ma znaczenie, bo najwięcej błędów popełnia się na początku.

Artykuł Jazda po alkoholu: Zatrzymanie prawa jazdy za alkohol pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

W mojej kancelarii w Gdańsku temat emerytur stażowych pojawia się od kilku lat, a w 2026 roku pytania klientów stały się jeszcze częstsze. Wielu z nich myli dwie różne rzeczy: ustawę stażową, która obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku i dotyczy uprawnień pracowniczych, z emeryturą stażową, która wciąż pozostaje projektem. W tym artykule wyjaśniam aktualny stan prac legislacyjnych (marzec 2026), porównuję oba projekty ustaw, omawiam warunki i wskazuję pułapki, o których rzadko się pisze. Stan prawny na 27 marca 2026 roku.

Czy emerytury stażowe obowiązują w 2026 roku?

Nie. Na dzień 27 marca 2026 roku emerytury stażowe nie obowiązują w Polsce. W powszechnym systemie emerytalnym prawo do emerytury nabywa się po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Nie trzeba przy tym wykazywać żadnego minimalnego stażu pracy, choć długość okresu składkowego wpływa na wysokość świadczenia i prawo do emerytury minimalnej.

W Sejmie znajdują się dwa projekty ustaw, które zakładają wprowadzenie emerytur stażowych. Oba przeszły pierwsze czytanie w lutym 2024 roku i zostały skierowane do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej popiera ich wprowadzenie, ale Ministerstwo Finansów szacuje koszty na niemal 24 mld zł w pierwszym roku obowiązywania (wnioskodawcy podają niższe szacunki: 8–13 mld zł rocznie). Te rozbieżności sprawiają, że termin uchwalenia ustawy pozostaje niepewny.

Dwa projekty ustaw o emeryturach stażowych — porównanie

W praktyce przy obu projektach kobieta, która zaczęła pracę w wieku 18 lat i nieprzerwanie odprowadzała składki, mogłaby przejść na emeryturę stażową w wieku 53 lat. Mężczyzna w analogicznej sytuacji — w wieku 58 lat. Oba projekty zakładają, że emerytura stażowa byłaby uprawnieniem, a nie obowiązkiem — osoba spełniająca warunki może zdecydować się na dalszą pracę.

Kiedy emerytury stażowe wejdą w życie?

Na dzień publikacji nie sposób podać pewnej daty. Projekty przeszły dopiero pierwsze czytanie i utknęły w komisji sejmowej. Przed nimi pozostaje drugie i trzecie czytanie, głosowanie w Sejmie, obrady Senatu i podpis Prezydenta. ZUS potrzebuje co najmniej 12 miesięcy na dostosowanie systemów informatycznych po podpisaniu ustawy. Oznacza to, że nawet gdyby ustawa została uchwalona latem 2026 roku, realny start świadczeń nastąpiłby najwcześniej 1 stycznia 2027 roku.

Warunki emerytury stażowej — kto będzie mógł skorzystać?

Niezależnie od tego, który projekt zostanie uchwalony, warunki obejmą trzy elementy. Pierwszym jest wymagany staż ubezpieczeniowy — suma okresów składkowych i nieskładkowych w ZUS. Praca „na czarno” nie jest wliczana, a okresy nieskładkowe mogą stanowić maksymalnie jedną trzecią okresów składkowych. Drugim jest minimalny kapitał na koncie ZUS — zgromadzone składki muszą wystarczyć na świadczenie w wysokości co najmniej 1 978,49 zł brutto. Dla osób, które przez wiele lat zarabiały najniższą krajową, może to być bariera trudna do pokonania nawet przy 40-letnim stażu. Trzecim jest data urodzenia — oba projekty dotyczą wyłącznie osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Co wlicza się do stażu emerytalnego?

Ile wyniesie emerytura stażowa?

Emerytura stażowa będzie obliczana na tych samych zasadach co emerytura powszechna: zgromadzony kapitał dzieli się przez średnią dalszą długość trwania życia wyrażoną w miesiącach, publikowaną co roku przez GUS. Różnica polega na tym, że przy wcześniejszym przejściu na emeryturę kapitał jest mniejszy (mniej lat składkowych), a dzielnik większy (dłuższa prognozowana długość życia). Eksperci szacują, że emerytura stażowa może być niższa o 20–30% od emerytury, którą ta sama osoba otrzymałaby czekając do ustawowego wieku emerytalnego.

Przykład: mężczyzna z 40-letnim stażem, który zarabiał przez całą karierę średnią krajową, przechodzi na emeryturę stażową w wieku 58 lat zamiast czekać do 65. Traci 7 lat dodatkowych składek, a jego kapitał dzieli się przez większą liczbę miesięcy. Różnica w wysokości świadczenia może wynosić kilkaset złotych miesięcznie.

Emerytura stażowa raz przyznana ustala wysokość świadczenia na podstawie kapitału zgromadzonego w momencie złożenia wniosku. Osoba, która przejdzie na emeryturę stażową w wieku 58 lat, nie będzie miała prawa do ponownego przeliczenia świadczenia według korzystniejszych tablic w wieku 65 lat — chyba że wróci do pracy i będzie dalej odprowadzać składki.

Ustawa stażowa 2026 a emerytura stażowa — to nie to samo

Emerytura stażowa a pomostowa a powszechna — czym się różnią?

Pułapki emerytury stażowej — o czym rzadko się pisze

Wcześniejsze przejście na emeryturę stażową wiąże się z kilkoma ryzykami, które nie są oczywiste na pierwszy rzut oka.

Niższe świadczenie. Emerytura stażowa może być o 20–30% niższa niż świadczenie, które ta sama osoba otrzymałaby czekając do powszechnego wieku emerytalnego.

Limity dorabiania. Osoby pobierające emeryturę stażową przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego podlegają ograniczeniom. Przychód powyżej 70% przeciętnego wynagrodzenia zmniejsza świadczenie, a powyżej 130% powoduje zawieszenie wypłaty.

Brak gwarancji emerytury minimalnej. Gwarantowana emerytura minimalna (1 978,49 zł brutto od marca 2026) przysługuje dopiero po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i przy wymaganym stażu 20/25 lat. Osoba, która przeszła na emeryturę stażową wcześniej, może nie mieć prawa do dopłaty do minimum, jeśli jej kapitał jest za niski.

Warunek OFE (projekt Lewicy). W projekcie Lewicy (druk 187) warunkiem jest rezygnacja ze środków w OFE. Osoby posiadające środki w OFE, które nie chcą z nich rezygnować, nie skorzystają z tego projektu. Projekt Solidarności (druk 27) warunku OFE nie zawiera.

Co robić teraz — 4 kroki dla osób zbliżających się do stażu emerytalnego

Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (odwołania od decyzji ZUS dotyczących stażu, kapitału początkowego, wysokości świadczenia) trafiają do Sądu Okręgowego w Gdańsku, Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Obsługuję klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu i całego województwa pomorskiego. Konsultację można umówić również online.

Najczęściej zadawane pytania o emerytury stażowe

Podsumowanie

Emerytury stażowe w 2026 roku pozostają projektem legislacyjnym. Oba projekty ustaw (Solidarności i Lewicy) są na etapie prac komisji sejmowej i uzgodnień międzyresortowych. Nawet przy pomyślnym przebiegu prac, realne wejście przepisów w życie nastąpi najwcześniej 1 stycznia 2027 roku. Osoby rozważające wcześniejsze przejście na emeryturę powinny już teraz zweryfikować swój staż ubezpieczeniowy w ZUS, sprawdzić stan konta emerytalnego i rozważyć, czy niższe świadczenie będzie wystarczające. Jeżeli ZUS kwestionuje Państwa okresy składkowe lub odmawia przeliczenia emerytury, zapraszam na konsultację.

Artykuł [27.03.2026] Emerytury stażowe – najnowsze informacje 2026 pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.

Telefon od prokuratora, wezwanie na przesłuchanie, zajęcie kont firmowych, zatrzymanie o szóstej rano w domu. Tak zaczyna się większość spraw karnych gospodarczych, które trafiają do naszej kancelarii. Nazywam się Dawid Suszyński, jestem adwokatem karnistą i od ponad 14 lat prowadzę sprawy karne, w tym sprawy z zakresu prawa karnego gospodarczego. Reprezentuję prezesów zarządów, wspólników, dyrektorów finansowych i przedsiębiorców, którym prokuratury stawiają zarzuty oszustwa, niegospodarności, prania pieniędzy czy wyłudzenia VAT. Prowadzimy sprawy gospodarcze zarówno w Gdańsku i Trójmieście, jak i w sądach w całej Polsce. Poniżej przedstawiam katalog najczęstszych przestępstw gospodarczych, kary jakie za nie grożą i to, czego klient może oczekiwać od adwokata w tego typu sprawie.

Czym jest prawo karne gospodarcze?

Prawo karne gospodarcze to dziedzina prawa karnego obejmująca przestępstwa popełniane w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. W literaturze anglosaskiej określa się je jako white collar crimes (przestępczość białych kołnierzyków), ponieważ ich sprawcami są z reguły przedsiębiorcy, członkowie zarządów, księgowi, dyrektorzy finansowi i inne osoby zarządzające podmiotami gospodarczymi.

Źródła prawa karnego gospodarczego nie ograniczają się do jednego aktu prawnego. Przepisy karne dotyczące obrotu gospodarczego znajdują się w Kodeksie karnym (rozdział XXXVI — przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym, art. 296–309), w Kodeksie karnym skarbowym, w Prawie bankowym, w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi i w kilkudziesięciu innych ustawach. Sam Kodeks karny zawiera około 30 typów przestępstw gospodarczych, ale w sumie w polskim prawie funkcjonuje ponad 300 typów czynów zabronionych związanych z obrotem gospodarczym.

Ta złożoność oznacza, że obrona w sprawach karnych gospodarczych wymaga nie tylko znajomości prawa karnego, ale także rozumienia mechanizmów biznesowych, rachunkowości, prawa spółek i prawa podatkowego. W naszej kancelarii sprawy gospodarcze prowadzę wspólnie z adw. Dominikiem Kołodziejczykiem, który specjalizuje się w przestępstwach przeciwko mieniu i przestępstwach zorganizowanych.

Jakie przestępstwa gospodarcze prowadzimy?

Poniżej przedstawiam katalog przestępstw gospodarczych, w których najczęściej reprezentujemy klientów. Przy każdym wskazuję podstawę prawną, zagrożenie karą i typowe sytuacje, w których stawiane są zarzuty.

Oszustwo (art. 286 § 1 k.k.) — do 8 lat pozbawienia wolności

Oszustwo to najczęstsze przestępstwo gospodarcze w Polsce. Polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. W kontekście biznesowym zarzuty oszustwa pojawiają się przy niewykonanych kontraktach, niespłaconych zobowiązaniach handlowych, wyłudzeniach kredytowych i przedstawianiu fałszywych danych finansowych kontrahentom. Nie każde niewykonanie umowy to oszustwo. Kluczowe jest wykazanie, że sprawca już w momencie zaciągania zobowiązania nie miał zamiaru go wykonać. To jest pole, na którym obrońca może skutecznie działać.

Niegospodarność — działanie na szkodę spółki (art. 296 § 1–4 k.k.) — do 10 lat

Art. 296 k.k. penalizuje nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez osobę zobowiązaną do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą innego podmiotu, jeżeli wyrządza to znaczną szkodę majątkową. W praktyce zarzuty z tego artykułu dotykają prezesów zarządów, członków rad nadzorczych, dyrektorów finansowych i prokurentów. Typowe sytuacje: nierentowne inwestycje, podpisanie niekorzystnych umów, niezabezpieczenie interesów spółki przy transakcjach z podmiotami powiązanymi. Kara: do 5 lat pozbawienia wolności w typie podstawowym, do 10 lat gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Odpowiedzialność karna członka zarządu na podstawie art. 296 k.k. to jeden z najczęstszych powodów, dla których przedsiębiorcy szukają adwokata od spraw gospodarczych.

Pranie pieniędzy (art. 299 k.k.) — od 6 miesięcy do 8 lat

Pranie pieniędzy polega na podejmowaniu czynności mających na celu ukrycie lub zatajenie przestępnego pochodzenia środków finansowych lub mienia. W dobie zaostrzonych przepisów AML (Anti-Money Laundering) zarzuty z art. 299 k.k. dotykają nie tylko osób świadomie ukrywających środki z przestępstw, ale także przedsiębiorców, którzy nieświadomie uczestniczyli w łańcuchu transakcji obejmującym środki o nielegalnym pochodzeniu. Banki, instytucje obowiązane i Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) raportują podejrzane transakcje, co coraz częściej prowadzi do wszczynania postępowań karnych wobec osób, które nie miały świadomości udziału w procederze. Obrona w sprawach o pranie pieniędzy wymaga analizy łańcucha transakcji, dokumentacji bankowej i wykazania braku zamiaru sprawcy.

Oszustwo fakturowe i wyłudzenie VAT (art. 270a, 271a, 277a k.k.)

Przestępstwa fakturowe to osobna kategoria wprowadzona do Kodeksu karnego w 2017 roku. Obejmuje wystawianie lub posługiwanie się fakturami poświadczającymi nieprawdę co do okoliczności mających znaczenie dla wysokości podatku. Przy wartości faktur przekraczającej 10 mln zł grozi kara od 5 do 25 lat pozbawienia wolności (art. 277a § 1 k.k.), co czyni to jedno z najsurowiej karanych przestępstw w polskim prawie. Prokuratura prowadzi setki postępowań dotyczących karuzel VAT-owskich, fikcyjnych łańcuchów dostaw i pustych faktur. Zarzuty często obejmują dziesiątki osób, a akta sprawy liczą setki tomów.

Przywłaszczenie (art. 284 k.k.) — do 5 lat

W kontekście gospodarczym przywłaszczenie dotyczy sytuacji, w których osoba zarządzająca cudzym mieniem (np. wspólnik, dyrektor, pełnomocnik) włącza je do swojego majątku. Typowe sytuacje: wyprowadzanie pieniędzy ze spółki na prywatne konta, przywłaszczenie mienia powierzonego przez kontrahenta, wykorzystanie środków firmowych do celów prywatnych. Przywłaszczenie mienia powierzonego (art. 284 § 2 k.k.) jest zagrożone karą do 8 lat pozbawienia wolności.

Fałszowanie dokumentów (art. 270–271 k.k.) — do 5 lat

Fałszowanie dokumentów w obrocie gospodarczym obejmuje podrabianie umów, aneksów, protokołów, pełnomocnictw, faktur (poza odrębną kwalifikacją z art. 270a) oraz poświadczanie w dokumentach nieprawdy co do okoliczności mających znaczenie prawne. Zarzuty te często towarzyszą innym przestępstwom gospodarczym jako czyn współukarany lub element większego procederu.

Przestępstwa karne skarbowe

Kodeks karny skarbowy reguluje odpowiedzialność za naruszenie obowiązków podatkowych, celnych i dewizowych. Najczęstsze typy to: uszczuplenie podatku (art. 54 k.k.s.), firmanctwo (art. 55 k.k.s.), oszustwo podatkowe (art. 56 k.k.s.), wystawianie nierzetelnych faktur (art. 62 k.k.s.) oraz nieprowadzenie lub nierzetelne prowadzenie ksiąg (art. 60–61 k.k.s.). Sprawy karne skarbowe różnią się od spraw karnych sensu stricto procedurą (prowadzi je urząd skarbowy lub urząd celno-skarbowy, nie prokuratura) oraz możliwością zastosowania instytucji czynnego żalu i dobrowolnego poddania się odpowiedzialności.

Korupcja menedżerska (art. 296a k.k.) — do 8 lat

Art. 296a k.k. penalizuje przyjmowanie lub żądanie korzyści majątkowej w zamian za działanie mogące wyrządzić szkodę podmiotowi gospodarczemu. Dotyczy to osób pełniących funkcje kierownicze w spółkach: dyrektorów handlowych, kierowników działów zakupów, osób decyzyjnych w przetargach. To „biznesowy odpowiednik” łapówkarstwa urzędniczego.

Odpowiedzialność karna członka zarządu — kiedy prezes odpowiada karnie?

Odpowiedzialność karna członka zarządu spółki to temat, który budzi coraz większy niepokój wśród osób zarządzających przedsiębiorstwami. Polskie prawo przewiduje odpowiedzialność karną zarządu w kilku obszarach:

• Niegospodarność (art. 296 k.k.) — odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce przez nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków
• Niezgłoszenie wniosku o upadłość (art. 586 k.s.h.) — odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie (30 dni od dnia zaistnienia stanu niewypłacalności). Kara: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku
• Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe (Ordynacja podatkowa, k.k.s.) — członkowie zarządu odpowiadają za zaległości podatkowe spółki, jeśli nie złożyli wniosku o upadłość w terminie
• Przestępstwa fakturowe — prezes podpisujący lub akceptujący faktury poświadczające nieprawdę może ponosić odpowiedzialność z art. 270a lub 271a k.k.
• Przestępstwa przeciwko prawom pracowników (art. 218–221 k.k.) — nieterminowe wypłacanie wynagrodzeń, naruszanie przepisów BHP, mobbing z perspektywy odpowiedzialności karnej

Odpowiedzialność karna prezesa nie oznacza automatycznego skazania. W wielu sprawach, które prowadzimy, zarzuty wynikają z niezrozumienia realiów biznesowych przez organy ścigania, a nie z faktycznego naruszenia prawa. Ryzykowna decyzja gospodarcza to nie to samo co przestępstwo. Zadaniem adwokata od spraw gospodarczych jest wykazanie, że decyzja była podjęta w granicach dopuszczalnego ryzyka biznesowego.

Jak wygląda postępowanie karne w sprawie gospodarczej?

Sprawy karne gospodarcze różnią się od typowych spraw karnych skalą, czasem trwania i złożonością materiału dowodowego. Klient powinien wiedzieć, czego się spodziewać na każdym etapie.

Postępowanie przygotowawcze (śledztwo). Prowadzi je prokuratura, często przy wsparciu policji (CBŚP), CBA, KAS (Krajowa Administracja Skarbowa) lub ABW. Na tym etapie gromadzone są dowody: dokumenty finansowe, wyciągi bankowe, zeznania świadków, opinie biegłych z zakresu rachunkowości. Śledztwo w sprawie gospodarczej trwa z reguły od roku do kilku lat. Na tym etapie może dojść do zatrzymania i tymczasowego aresztowania podejrzanego, zabezpieczenia majątkowego (zajęcie kont bankowych, nieruchomości, udziałów w spółkach) oraz poręczenia majątkowego.

Postępowanie sądowe. Po wniesieniu aktu oskarżenia sprawa trafia do sądu. Sprawy gospodarcze z uwagi na objętość materiału dowodowego (nierzadko kilkadziesiąt lub kilkaset tomów akt) trwają przed sądem od roku do kilku lat. Rozprawy wyznaczane są co kilka tygodni. Sąd przesłuchuje świadków, analizuje opinie biegłych, bada dokumentację finansową.

Postępowanie odwoławcze. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja karna. W sprawach gospodarczych apelacja jest regułą, nie wyjątkiem. Postępowanie odwoławcze trwa kolejne miesiące.

Zabezpieczenie majątkowe. To jeden z najbardziej dotkliwych elementów sprawy gospodarczej. Prokurator może na etapie śledztwa wystąpić o zajęcie rachunków bankowych, nieruchomości, pojazdów i udziałów w spółkach podejrzanego. Zabezpieczenie bywa stosowane w nadmiernym zakresie — obrońca może i powinien zaskarżyć je zażaleniem, jeśli jest nieproporcjonalne do zarzutów. Zabezpieczenie majątkowe obejmuje nie tylko majątek osobisty podejrzanego, ale może także objąć majątek spółki, co w praktyce paraliżuje jej działalność. W naszej kancelarii składamy zażalenia na postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym jeszcze w tygodniu, w którym klient dowiaduje się o zajęciu. Czas reakcji jest tutaj decydujący — im dłużej konta są zamrożone, tym większa szkoda dla firmy i jej pracowników.

Kto prowadzi śledztwa w sprawach gospodarczych?

W zależności od rodzaju przestępstwa i jego skali, postępowanie przygotowawcze prowadzą różne organy, co ma wpływ na jego przebieg i dynamikę:

• Prokuratura rejonowa — prowadzi prostsze sprawy gospodarcze o zasięgu lokalnym (oszustwa na mniejsze kwoty, przywłaszczenia, niegospodarność w mniejszych spółkach)
• Prokuratura okręgowa i regionalna — prowadzi sprawy o większym ciężarze gatunkowym, wielomilionowe oszustwa, zorganizowaną przestępczość gospodarczą. Prokuratura Regionalna w Gdańsku prowadzi sprawy dotyczące całego województwa pomorskiego
• KAS (Krajowa Administracja Skarbowa) — prowadzi postępowania dotyczące przestępstw i wykroczeń skarbowych, wyłudzeń VAT, oszustw podatkowych. Urzędy celno-skarbowe mają szerokie uprawnienia kontrolne, w tym dostęp do dokumentacji bankowej i rachunkowej bez konieczności uzyskania zgody sądu
• CBA (Centralne Biuro Antykorupcyjne) — prowadzi sprawy dotyczące korupcji, w tym korupcji menedżerskiej, przestępstw związanych z zamówieniami publicznymi i działalnością na szkodę Skarbu Państwa
• CBŚP (Centralne Biuro Śledcze Policji) — prowadzi sprawy dotyczące zorganizowanej przestępczości gospodarczej, w tym wielomilionowych wyłudzeń, karuzel VAT-owskich i prania pieniędzy na dużą skalę
• ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego) — prowadzi sprawy dotyczące szpiegostwa gospodarczego, zagrożeń dla bezpieczeństwa ekonomicznego państwa i przestępstw na rynku finansowym

Znajomość specyfiki działania poszczególnych służb jest istotna dla obrońcy. KAS ma inne procedury niż prokuratura, CBA stosuje inne metody operacyjne niż CBŚP. Doświadczenie w sprawach prowadzonych przez różne organy pozwala adwokatowi lepiej antycypować działania organu ścigania i skuteczniej chronić interesy klienta.

Co robi adwokat w sprawie karnej gospodarczej?

Rola adwokata od spraw gospodarczych wykracza daleko poza obecność na sali sądowej. W naszej kancelarii obrona w sprawie karnej gospodarczej obejmuje:

• Udział w przesłuchaniach od pierwszej czynności. W sprawach gospodarczych przesłuchanie podejrzanego to moment, w którym można popełnić błędy rzutujące na całe postępowanie. Jako obrońca jestem obecny przy każdym przesłuchaniu i doradzam klientowi, które pytania wymagają odpowiedzi, a na które lepiej odpowiedzieć odmownie
• Analiza dokumentacji finansowej wspólnie z klientem. Rozumiemy realia biznesowe i potrafimy przełożyć decyzje gospodarcze na język procesu karnego
• Zaskarżanie zabezpieczeń majątkowych — zażalenia na postanowienia o zajęciu kont i mienia, wnioski o uchylenie lub zmianę zakresu zabezpieczenia
• Wnioski o uchylenie tymczasowego aresztowania — w sprawach gospodarczych areszt bywa nadużywany jako narzędzie presji na podejrzanego
• Przygotowanie linii obrony opartej na analizie akt, orzecznictwie Sądu Najwyższego i opinii biegłych
• Reprezentacja przed sądem I i II instancji, składanie wniosków dowodowych, przesłuchiwanie świadków
• Negocjacje z prokuraturą — w uzasadnionych przypadkach: dobrowolne poddanie się karze (art. 335/387 k.p.k.) lub warunkowe umorzenie postępowania (przy przestępstwach zagrożonych karą do 5 lat)

Ile trwa sprawa karna gospodarcza?

Sprawy karne gospodarcze należą do najdłużej trwających postępowań w polskim wymiarze sprawiedliwości. Orientacyjne terminy z naszej praktyki:

• Postępowanie przygotowawcze (śledztwo): od 1 roku do 3–5 lat w sprawach wielowątkowych
• Postępowanie sądowe I instancja: od 1 roku do 3–4 lat (sprawy z wieloma oskarżonymi i setkami tomów akt potrafią trwać dłużej)
• Apelacja: 6–18 miesięcy
• Łącznie od wszczęcia śledztwa do prawomocnego wyroku: orientacyjnie 3–8 lat

W Gdańsku sprawy gospodarcze rozpoznaje Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ (ul. Piekarnicza 10) w pierwszej instancji, a poważniejsze sprawy (zagrożone karą powyżej 8 lat) — Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34). Sprawy prowadzone przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku dotyczą z reguły poważnych przestępstw gospodarczych o zasięgu ponadlokalnym.

Ile kosztuje adwokat od spraw karnych gospodarczych?

Konsultacja w naszej kancelarii kosztuje 450 zł. W trakcie konsultacji analizujemy dokumenty sprawy (wezwanie, postanowienie o przedstawieniu zarzutów, akt oskarżenia), oceniamy sytuację procesową klienta i przedstawiamy realne scenariusze.

Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy karnej gospodarczej zależy od etapu postępowania, liczby zarzutów, objętości akt i przewidywanego czasu trwania. Sprawy gospodarcze są z reguły droższe niż typowe sprawy karne z uwagi na ich złożoność i czas, jaki adwokat musi poświęcić na analizę dokumentacji. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem współpracy. Szczegóły na stronie cennika kancelarii.

Obsługujemy klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu i całej Polski. Sprawy karne gospodarcze prowadzimy przed sądami w całym kraju. Konsultację można umówić również online.

Zespół — kto prowadzi sprawy karne gospodarcze w kancelarii?

Sprawy karne gospodarcze prowadzę osobiście wspólnie z adw. Dominikiem Kołodziejczykiem, który ma doświadczenie w sprawach dotyczących grup przestępczych, oszustw i prania pieniędzy. W sprawach wymagających analizy aspektów cywilnych i korporacyjnych (np. odpowiedzialność zarządu, szkoda spółki, roszczenia regresowe) współpracujemy z r.pr. Pawłem Symonowiczem. Klient w sprawie gospodarczej ma do dyspozycji zespół, który łączy wiedzę z zakresu prawa karnego, prawa spółek i prawa podatkowego.

Prewencja karna dla przedsiębiorców — jak uniknąć zarzutów?

Najlepsza sprawa karna to taka, która nigdy się nie zaczyna. W naszej kancelarii coraz częściej doradzamy przedsiębiorcom, zanim pojawią się problemy karne. Prewencja karna (criminal compliance) obejmuje działania minimalizujące ryzyko odpowiedzialności karnej osób zarządzających firmą.

Audyt ryzyk karnych. Analiza działalności firmy pod kątem potencjalnych naruszeń prawa karnego: weryfikacja procedur fakturowania, obiegu dokumentów, polityki antykorupcyjnej, procedur AML. Audyt pozwala zidentyfikować punkty ryzyka zanim zwróci na nie uwagę organ ścigania.

Procedury wewnętrzne. Opracowanie i wdrożenie regulaminów, polityk compliance i kanałów zgłaszania nieprawidłowości (whistleblowing). Od 25 września 2024 r. obowiązuje ustawa o ochronie sygnalistów, która nakłada na pracodawców zatrudniających co najmniej 50 osób obowiązek wdrożenia wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń prawa. Brak takich procedur sam w sobie może generować ryzyko karne.

Opinie prawne przed transakcją. Przed zawarciem nietypowej transakcji, restrukturyzacją spółki lub wejściem w nowy segment rynku warto uzyskać opinię prawną oceniającą ryzyko karne. Opinia adwokata nie gwarantuje niekaralności, ale wykazuje, że przedsiębiorca działał z zachowaniem należytej staranności, co ma znaczenie przy ocenie zamiaru.

Szkolenia dla kadry zarządzającej. Uświadamianie członków zarządu, dyrektorów i kierowników o granicach odpowiedzialności karnej w kontekście codziennych decyzji biznesowych. Nieświadomość ryzyka to najczęstsza przyczyna problemów karnych w firmach.

Sprawy karne gospodarcze a media — jak chronić reputację?

Sprawy karne gospodarcze, szczególnie te dotyczące znanych firm lub osób publicznych, przyciągają zainteresowanie mediów. Już samo postawienie zarzutów potrafi zniszczyć reputację przedsiębiorcy, nawet jeśli sprawa zakończy się uniewinnieniem. W naszej kancelarii doradzamy klientom w zakresie komunikacji kryzysowej na styku postępowania karnego i mediów.

Kluczowe zasady:

• nie komentować publicznie szczegółów sprawy bez konsultacji z obrońcą
• nie publikować oświadczeń w mediach społecznościowych, które mogą zostać wykorzystane jako dowód
• rozważyć współpracę z prawnikiem specjalizującym się w ochronie dóbr osobistych, jeśli media publikują informacje naruszające domniemanie niewinności
• pamiętać, że prokuratura ma obowiązek zachowania tajemnicy śledztwa — ujawnienie informacji z postępowania przez funkcjonariuszy publicznych jest samo w sobie przestępstwem

Najczęściej zadawane pytania o przestępstwa gospodarcze

Podsumowanie

Przestępstwa gospodarcze to osobna kategoria spraw karnych, wymagająca od obrońcy nie tylko znajomości prawa karnego, ale także rozumienia mechanizmów biznesowych, rachunkowości i prawa spółek. W naszej kancelarii prowadzimy sprawy o oszustwa, niegospodarność, pranie pieniędzy, wyłudzenia VAT, przywłaszczenie i inne czyny z zakresu prawa karnego gospodarczego. Reprezentujemy klientów od etapu przesłuchania, przez śledztwo, po rozprawę i apelację. Jeśli otrzymali Państwo wezwanie na przesłuchanie, zarzuty lub akt oskarżenia w sprawie gospodarczej, zapraszam do kontaktu z kancelarią.

Kancelaria Adwokacka adw. Dawid Suszyński
ul. ks. Jerzego Popiełuszki 2/136 (klatka „B”), 80-864 Gdańsk
tel. +48 579 669 997
e-mail: kancelaria@suszynski.com.pl
adwokat.suszynski.com.pl

Artykuł Adwokat sprawy gospodarcze Gdańsk Gdynia Sopot — obrona karna w biznesie pochodzi z serwisu Adwokat Gdańsk, Prawnik - Kancelaria Adwokacka Dawid Suszyński.