List gończy: pomoc adwokata, gdy szuka Cię prokurator lub sąd
List gończy: pomoc adwokata, gdy szuka Cię prokurator lub sąd
List gończy: pomoc adwokata, gdy szuka Cię prokurator lub sąd
Najważniejsze informacje:
- List gończy to formalny środek poszukiwawczy stosowany wtedy, gdy podejrzany, oskarżony albo skazany ukrywa się, nie można ustalić jego miejsca pobytu albo konieczne jest jego zatrzymanie i doprowadzenie do organu prowadzącego sprawę.
- List gończy nie zawsze oznacza, że dana osoba celowo unika wymiaru sprawiedliwości. Często problem wynika z nieaktualnego adresu, wyjazdu za granicę, nieodebranej korespondencji albo braku wiedzy o toczącym się postępowaniu.
- Najpoważniejszą konsekwencją listu gończego jest ryzyko zatrzymania, np. podczas kontroli drogowej, na lotnisku, w pracy, u rodziny albo za granicą. W sprawach transgranicznych może pojawić się także wpis w SIS oraz ryzyko Europejskiego Nakazu Aresztowania.
- Po uzyskaniu informacji o liście gończym nie należy działać impulsywnie ani samodzielnie kontaktować się z policją, prokuratorem lub sądem. Pierwszym krokiem powinna być analiza akt, ustalenie etapu sprawy i sprawdzenie, czy wydano tymczasowe aresztowanie albo inne postanowienie.
- Dobrowolne zgłoszenie może być korzystne, ale powinno nastąpić dopiero po przygotowaniu strategii. Adwokat może pomóc w ustaleniu akt, kontakcie z organami, przygotowaniu dokumentów, wniosku o uchylenie listu gończego, zmianę środka zapobiegawczego albo bezpieczne stawiennictwo.
Dostałeś telefon od rodziny, że pod Twoim dawnym adresem była policja? A może mieszkając od wielu lat za granicą, odwiedzałeś w Polsce rodzinę i zostałeś zatrzymany? List gończy często pojawia się nagle i dla wielu wiąże się z uczuciem utraty kontroli nad własnym życiem.
W praktyce bowiem wiele osób nie wie, że są poszukiwane. Wezwania mogły trafiać na nieaktualny adres, postępowanie mogło zostać wszczęte po wyjeździe za granicę, a wyrok mógł zapaść bez udziału oskarżonego. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy policja pojawia się u rodziny, dane osoby zostają ujawnione w systemie SIS lub gdy o takim zgłoszeniu informowany jest Twój pracodawca.
Z mojego doświadczenia wynika, że w ponad 70% spraw poszukiwanie tak właśnie się zaczęło.
Najważniejsze jest to, żeby nie działać impulsywnie. Samodzielne zgłoszenie się na policję, telefon do prokuratora albo próba „wyjaśnienia sprawy” bez znajomości akt może skończyć się zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem. W sprawach, w których został wydany list gończy, znaczenie ma zarówno sam zarzut, jak i Twoje dalsze działanie i podjęcie próby kontaktu z służbami.
Co to jest list gończy?
List gończy to formalny środek poszukiwawczy przewidziany w art. 279 Kodeksu postępowania karnego. Wydaje się go wtedy, gdy podejrzany, oskarżony albo skazany ukrywa się albo nie można ustalić jego miejsca pobytu, a organ procesowy uznaje, że konieczne jest jego zatrzymanie i doprowadzenie.
List gończy może wydać prokurator albo sąd. Najczęściej poprzedza go postanowienie o tymczasowym aresztowaniu albo postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu. Najczęściej wskazuje to na niewystarczającą skuteczność wezwań danej osoby, która bezpośrednio doprowadziła do podjęcia decyzji o aktywnym poszukiwaniu.
Postanowienie o liście gończym zawiera dane osoby poszukiwanej, opis sprawy, podstawę prawną oraz informację o konieczności zatrzymania. Następnie dane trafiają do systemów policyjnych, przede wszystkim do KSIP, czyli Krajowego Systemu Informacyjnego Policji. W wielu sprawach dane mogą zostać również wprowadzone do SIS, czyli Systemu Informacyjnego Schengen, który ma ułatwić zatrzymanie danej osoby przy przekraczaniu granicy.
Tutaj warto odróżnić list gończy od innych środków. List gończy służy poszukiwaniu i zatrzymaniu osoby w Polsce, natomiast celem aresztowania osoby poszukiwanej w Polsce poza granicami kraju wydaje się Europejski nakaz aresztowania, szerzej omówiony w artykule o europejskim nakazie aresztowania (ENA). Narzędzie to służy przekazaniu osoby pomiędzy państwami Unii Europejskiej.
Warto też odróżnić postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu, które może natomiast funkcjonować bez publikacji listu gończego. Jeszcze innym środkiem operacyjnym jest także poszukiwanie miejsca pobytu, które nie ma charakteru procesowego i nie zawsze oznacza, że dana osoba ma zostać zatrzymana.
Dlatego samo stwierdzenie, że „Policja kogoś szuka”, nie zawsze oznacza list gończy, choć jeśli takowy został wydany, to jego konsekwencje mogą być bardzo poważne.
Kiedy sąd wydaje list gończy?
Najczęściej list gończy pojawia się wtedy, gdy osoba przestaje uczestniczyć w postępowaniu karnym albo nie stawia się do odbycia kary. Nie zawsze jednak wynika to z celowego ukrywania się, ponieważ czasem problem zaczyna się od nieodebranego wezwania, przeprowadzki albo wyjazdu za granicę.
Pierwszą typową sytuacją jest niestawiennictwo na rozprawie, i dotyczy to często spraw o jazdę po alkoholu, oszustwa, kradzieże, paserstwo, przestępstwa przeciwko mieniu albo spraw gospodarczych. Sąd najpierw wysyła wezwania, potem może zarządzić zatrzymanie, a gdy to nie przynosi skutku, pojawia się list gończy.
Druga sytuacja dotyczy postępowania przygotowawczego. Podejrzany ma wówczas przedstawione zarzuty albo powinien zostać przesłuchany, ale nie stawia się na czynności. Prokurator może wtedy uznać, że osoba utrudnia postępowanie i wystąpić o tymczasowe aresztowanie, a następnie zarządzić poszukiwania.
Trzecia grupa spraw, i jednocześnie bardzo częsta, to wyjazd za granicę z toczącym się otwartym postępowaniem. Ktoś wyjeżdża do pracy do Niemiec, Holandii albo Norwegii, zmienia adres, nie odbiera korespondencji, a po kilku latach, najczęściej w momencie przekraczania granicy, dowiaduje się, że jest poszukiwany w Polsce, o czym wcześniej nie miał pojęcia.
Prowadziłem w mojej kancelarii sprawę, w której klient, przebywając od wielu lat w Stanach Zjednoczonych i Nowej Zelandii, nie miał pojęcia o orzeczonym wobec niego obowiązku zapłacenia odszkodowania. To właśnie jego trwałe osiedlenie się na terytorium innego państwa i skuteczna argumentacja o braku zamiaru unikania wykonania tego zobowiązania zaowocowały umorzeniem jego postępowania wykonawczego.
Czwarta sytuacja dotyczy niestawiennictwa do odbycia kary, jeżeli wyrok jest prawomocny, a skazany nie zgłasza się do zakładu karnego. Wówczas sąd wykonawczy może zarządzić jego poszukiwanie; w ramach listu gończego w takiej sprawie chodzi o wykonanie orzeczonej kary.
Aby skutecznie ocenić, z jakim środkiem mamy do czynienia, należy zawsze w pierwszej kolejności rozpocząć od analizy akt, która pozwoli stwierdzić, czy jest to sprawa na etapie przedsądowym, sądowym czy może już na etapie wykonania orzeczonej wcześniej kary.
List gończy: konsekwencje, których nie widać od razu
Konsekwencje listu gończego widoczne są nie tylko w samym postępowaniu karnym, bowiem, jak nietrudno sobie wyobrazić, wpływa on też na pracę, rodzinę, podróże, legalny pobyt za granicą i codzienne poczucie bezpieczeństwa.
Najpoważniejszą i najbardziej bezpośrednią konsekwencją jest zatrzymanie. Osoba poszukiwana listem gończym może zostać zatrzymana podczas kontroli drogowej, na lotnisku, w miejscu pracy, w domu rodziny albo za granicą. Jeżeli list gończy jest związany z tymczasowym aresztowaniem, po zatrzymaniu bardzo często następuje doprowadzenie do sądu albo prokuratury. O tym mechanizmie piszemy w artykule o tymczasowym aresztowaniu.
Druga konsekwencja to bardzo odczuwalna utrata kontroli nad życiem zawodowym i rodzinnym. Zatrzymanie może nastąpić w najmniej korzystnym momencie: przed wyjazdem, w pracy, podczas odbierania dziecka ze szkoły albo przy zwykłej kontroli dokumentów.
Trzecia konsekwencja dotyczy środków karnych, szczególnie zakazów prowadzenia pojazdów lub świadczeń pieniężnych, co jest zwłaszcza częste przy wyrokach za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu z art. 178a KK. Zdarza się, że dana osoba nie ma pojęcia o takich konsekwencjach i dowiaduje się o nich dopiero w momencie zatrzymania.
Ponadto należy się liczyć z utratą szansy na korzystniejsze zakończenie sprawy. Mediacja lub dobrowolne poddanie się karze wymaga aktywnego udziału w sprawie, a osoba, która przez długi czas nie stawia się na wezwania, ma trudniejszą pozycję procesową i tym samym zmniejsza swoje szanse na takie rozwiązanie.
Finalnie, wiele osób błędnie zakłada, że wystarczy „przeczekać” sprawę, by doprowadzić do przedawnienia. Tymczasem list gończy i czynności podejmowane w sprawie mogą wpływać na bieg przedawnienia zgodnie z art. 101-102 KK; sprawa nie znika tylko dlatego, że minęło kilka lat.
Co zrobić, gdy dowiesz się o liście gończym wobec siebie?
Pierwszy krok to ustalenie stanu sprawy. Adwokat powinien sprawdzić, jaki organ prowadzi postępowanie, czego dotyczy zarzut, czy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, czy sprawa jest na etapie prokuratury, sądu czy wykonania kary. Bez takiej analizy każda podjęta decyzja może być potencjalnie niekorzystna.
W praktyce adwokat składa wniosek o wgląd do akt. Zwykle zajmuje to od kilku do kilkunastu dni. Po analizie dokumentów można ocenić, czy możliwe jest uchylenie listu gończego, dobrowolne stawiennictwo, złożenie wniosku o zmianę środka zapobiegawczego albo przygotowanie zażalenia.
Drugi krok to kontakt z prokuratorem albo sądem prowadzącym sprawę. W wielu przypadkach da się ustalić tryb dobrowolnego zgłoszenia. Czasem można złożyć wniosek o uchylenie listu gończego pod warunkiem stawiennictwa w konkretnym terminie. Nie zawsze organ się na to zgodzi, ale sam sposób działania pokazuje, że klient nie chce dalej unikać postępowania.
Trzeci krok to przygotowanie do zatrzymania procesowego. Jeżeli zatrzymania nie da się uniknąć, warto przynajmniej przygotować się na to w ustrukturyzowany sposób. Klient może stawić się w ustalonym miejscu z adwokatem, z przygotowanymi dokumentami, informacjami o miejscu pracy, rodzinie, leczeniu czy pobycie za granicą. Więcej o samej procedurze przeczytasz w artykule o zatrzymaniu procesowym.
Czwarty krok to właściwa obrona merytoryczna. Po powrocie do sprawy trzeba przeanalizować dowody, złożyć wnioski i przygotować wyjaśnienia. W zależności od sytuacji można walczyć o uchylenie aresztu, zmianę środka zapobiegawczego, korzystne zakończenie sprawy albo wznowienie kontaktu z sądem.
W jednej ze spraw, które prowadziłem w kancelarii, klient po ośmiu latach pobytu w Niemczech sam zgłosił się na policję, bo chciał „mieć to z głowy”. Dopiero po zatrzymaniu okazało się, że oprócz głównej sprawy pojawiły się dwa dodatkowe postępowania prowadzone pod jego danymi, o których nie miał on pojęcia. Gdyby najpierw sprawdzono akta, można było przygotować wyjaśnienia i dokumenty, by uniknąć części nieporozumień.
Dlatego w sprawach zgłoszenie się dobrowolne nie powinno być pierwszym krokiem- wręcz przeciwnie- powinno być poprzedzone wnikliwą analizą akt.
Dobrowolne zgłoszenie: droga rekomendowana w większości przypadków
Dobrowolne zgłoszenie w sprawie karnej nie oznacza przyznania się do winy. Oznacza jedynie, że osoba poszukiwana wraca do sprawy w zaplanowany sposób.
Pierwsza korzyść płynąca z takiej decyzji polega na zachowaniu wpływu na termin i miejsce zatrzymania, co pozwala na posiadanie jakiejkolwiek formy kontroli nad sytuacją.
Druga korzyść ma znaczenie procesowe. Dobrowolne zgłoszenie może być argumentem za tym, że klient nie zamierza już utrudniać postępowania. Może to pomóc przy wniosku o uchylenie tymczasowego aresztowania, zmianę środka zapobiegawczego albo wymiar kary w dolnych granicach.
Różnica między osobą zatrzymaną przypadkowo po kilku latach a osobą, która sama zgłasza się do sprawy po wcześniejszym uporządkowaniu sytuacji, jest widoczna i może wpływać na Twoją sytuację.
Co więcej, należy podkreślić, że dobrowolne zgłoszenie nie odbiera prawa do obrony, ponieważ klient nadal może odmówić składania wyjaśnień, kwestionować zarzuty, składać wnioski dowodowe i walczyć o uchylenie aresztu. W żadnym wypadku nie ciąży na nim obowiązek przyznania się do winy.
W praktyce list gończy adwokat powinien ocenić właśnie pod kątem tego, czy można przygotować bezpieczny scenariusz stawiennictwa, co w większości spraw jest lepsze niż bierne czekanie na zatrzymanie.
Sytuacja szczególna: list gończy a ENA
Polski list gończy może zostać ujawniony za granicą poprzez wpis w SIS. Jeżeli osoba zostanie zatrzymana w innym państwie Unii Europejskiej, sprawa może szybko przejść w procedurę Europejskiego nakazu aresztowania.
W praktyce oznacza to dwa równoległe fronty. Po pierwsze, trzeba działać w państwie zatrzymania, gdzie sąd decyduje o przekazaniu osoby do Polski. Po drugie, trzeba prowadzić działania w Polsce, czyli sprawdzić akta, ustalić podstawy poszukiwania i próbować ograniczyć skutki zatrzymania.
W takich sytuacjach współpracujemy z lokalnym pełnomocnikiem za granicą i równolegle prowadzimy kontakt z polskim sądem albo prokuratorem. Znaczenie mogą mieć więzi rodzinne, stały pobyt, praca, w wypadku choroby przewlekłej- leczenie, długość pobytu za granicą oraz to, czy klient wcześniej wiedział o sprawie.
Więcej o tej procedurze znajdziesz w artykule o europejskim nakazie aresztowania.
List gończy konsekwencje może więc wywoływać także poza Polską. Jeżeli jesteś w innym państwie UE i podejrzewasz, że możesz być poszukiwany, nie warto czekać na przypadkowe zatrzymanie.
Jak adwokat pomaga w sprawach poszukiwawczych?
Pracę nad sprawą zaczynamy od konsultacji. Omawiamy, skąd klient dowiedział się o poszukiwaniu, kiedy ostatni raz miał kontakt z organami, czy przebywa w Polsce, czy za granicą, czy był wcześniej karany i czy zna sygnaturę sprawy. Konsultacja trwa 60 minut i kosztuje 450 zł.
Drugi etap to ustalenie akt. Sprawdzamy, który organ prowadzi sprawę, czy chodzi o prokuraturę, sąd, czy wykonanie kary. Następnie składamy wniosek o wgląd do akt i analizujemy dokumenty. Ten etap zwykle trwa od 7 do 14 dni, choć zależy od sądu albo prokuratury.
Trzeci etap to opracowanie optymalnej dla klienta strategii. Po analizie akt decydujemy, czy składamy wniosek o uchylenie listu gończego, wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania, wniosek o zmianę środka zapobiegawczego, czy przygotowujemy klienta do dobrowolnego stawiennictwa. W sprawach transgranicznych ustalamy również, czy istnieje ryzyko ENA.
Czwarty etap to koordynacja stawiennictwa. Jeżeli klient ma się zgłosić, przygotowujemy dokumenty i argumenty. Mogą to być zaświadczenia o pracy, umowa najmu, dokumenty rodzinne, dokumentacja medyczna, potwierdzenie stałego pobytu za granicą albo dowody pokazujące, że klient nie unikał celowo spotkania z wymiarem sprawiedliwości.
Piąty etap to dalsze prowadzenie sprawy. Po zatrzymaniu albo stawiennictwie uczestniczymy w przesłuchaniach, posiedzeniach aresztowych i rozprawach. Składamy wnioski dowodowe, zażalenia i pisma procesowe; nasz udział przeradza się wówczas w obronę podczas sprawy karnej.
Jeżeli przebywasz za granicą, większość czynności organizacyjnych możemy przeprowadzić zdalnie aż do momentu, w którym konieczne będzie osobiste stawiennictwo.
Czego nie robić, gdy poszukuje Cię prokurator albo sąd?
Najgorszym rozwiązaniem jest ignorowanie sprawy; wielu klientów liczy na to, że skoro przez kilka lat nic się nie wydarzyło, to sprawa sama się przedawni. W praktyce przy liście gończym przedawnienie nie działa tak prosto, a kolejne czynności procesowe mogą znacząco wpływać na bieg przedawnienia.
Drugim błędem jest samodzielny kontakt z policją, prokuratorem albo sądem bez wcześniejszej konsultacji. Nierzadko klienci działają w takich okolicznościach w sposób emocjonalny i bez wcześniejszego rzetelnego przygotowania mogą przedstawić swoją sytuację w niekorzystnym dla nich świetle. Warto pamiętać, że wszelkie złożone zeznania zostaną w aktach do zakończenia sprawy.
Trzecim błędem jest próba zmiany danych osobowych, posługiwania się cudzym dokumentem albo unikania kontroli. Takie zachowania mogą prowadzić do nowych zarzutów, np. związanych z fałszowaniem dokumentów albo podszywaniem się pod inną osobę i z całą pewnością nie wpłyną pozytywnie na rozpatrzenie ich sprawy.
Czwarty błąd to dobrowolne zgłoszenie się bez sprawdzenia akt sprawy. Nawet jeżeli klient chce współpracować, powinien wiedzieć, do jakiej sprawy wraca i czy na pewno oprócz niej, nie istnieją inne postępowania.
Liczy się nie tylko fakt, że pojawiasz się w sprawie, ale również sposób i moment, w jakim to zrobisz. Jeżeli jesteś więc poszukiwany listem gończym, najpierw ustal stan sprawy, a dopiero później podejmuj decyzję o kontakcie z organami.
Warto też pamiętać, że list gończy nie zawsze oznacza, że organ „ma rację” co do zachowania osoby poszukiwanej. W wielu sprawach problem wynika z błędnego doręczenia, nieaktualnego adresu, wyjazdu za granicę albo braku realnej wiedzy o toczącym się postępowaniu. Przy ocenie konieczności stosowania róźnych środków wobec osoby poszukiwanej, sąd będzie brał pod uwagę indywidualne okoliczności.
W sprawach poszukiwawczych niezwykle istotne jest odtworzenie historii doręczeń. Sprawdzamy, na jaki adres wysyłano wezwania, kto je odbierał, czy przesyłki wracały jako nieodebrane, czy klient faktycznie miał możliwość dowiedzenia się o sprawie i czy wcześniej informował organy o zmianie miejsca zamieszkania. Jeżeli okaże się, że korespondencja trafiała pod adres, pod którym klient od dawna nie mieszkał, może to być istotny argument działający na korzyść klienta.
Osobną kategorią są sprawy, w których osoba poszukiwana listem gończym przebywa za granicą i prowadzi tam stabilne życie. Stała praca, rodzina, umowa najmu, działalność gospodarcza, leczenie albo dzieci uczęszczające do szkoły mogą pokazywać, że klient nie funkcjonuje w ukryciu, lecz po prostu od lat mieszka poza Polską. Takie dokumenty warto przygotować jeszcze przed zgłoszeniem się do sprawy, ponieważ później czas na reakcję bywa bardzo krótki.
W praktyce przygotowujemy więc klienta nie tylko prawnie, ale też organizacyjnie. Ustalamy, jakie dokumenty zabrać, komu przekazać pełnomocnictwo, co zrobić z pracą, mieszkaniem, samochodem i obowiązkami rodzinnymi na wypadek zatrzymania. Okazuje się to być szczególnie ważne, gdy istnieje ryzyko tymczasowego aresztowania. Dobre przygotowanie nigdy nie powinno być traktowane jako gwarancja wyniku, niemniej przekłada się na szybsze i bardziej dokładne przedstawienie pełnego obrazu.
Nie należy też zakładać, że skoro list gończy został wydany, to nic nie da się już zrobić. W niektórych sprawach możliwe jest uchylenie listu gończego, zmiana środka zapobiegawczego, przyjęcie poręczenia majątkowego, dozór Policji albo zakaz opuszczania kraju zamiast aresztu. Wszystko zależy od rodzaju zarzutów, dotychczasowego przebiegu sprawy oraz postawy klienta.
Pierwsza rozmowa o liście gończym
List gończy nie jest sytuacją, którą warto zostawiać „na później”. Im dłużej trwa poszukiwanie, tym większe ryzyko przypadkowego zatrzymania, wpisu w systemach międzynarodowych, ENA albo tymczasowego aresztowania po doprowadzeniu.
Jeżeli dowiedziałeś się, że szuka Cię policja, prokurator albo sąd, zadzwoń, zanim podejmiesz jakikolwiek inny krok. Pierwsza rozmowa pozwala ustalić, czy rzeczywiście chodzi o list gończy, jaki może być etap sprawy i co trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności.
Konsultacja trwa 60 minut i kosztuje 450 zł. Może odbyć się również zdalnie, jeżeli przebywasz poza Polską. Nie zobowiązuje do dalszej współpracy, ale pozwala uniknąć decyzji podjętych w panice.
Więcej informacji o obronie w sprawach karnych w Gdańsku znajdziesz w naszym głównym artykule o sprawach karnych.
Porozmawiajmy o Twojej sprawie
Opisz sytuację lub zadzwoń — odpowiadamy w ciągu 24 godzin. W sprawach pilnych/aresztowych obsługa 24h.