Ubezwłasnowolnienie Gdańsk Gdynia Sopot. Wniosek, procedura, koszty | Adwokat
Adwokat wpisany na listę Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku (nr Gda/Adw/3385). Od 2017 r. prowadzi kancelarię specjalizującą się w sprawach karnych, rodzinnych, cywilnych i spadkowych. Ponad 14 lat praktyki — klienci z całej Polski i z zagranicy. Absolwent WPiA UMK w Toruniu. Biegle posługuje się językiem angielskim. Laureat wyróżnienia Orły Prawa 2025.
Jak możemy Ci pomóc?
Opisz sytuację lub zadzwoń. Odpowiadamy w ciągu 24 godzin. W sprawach pilnych/aresztowych obsługa 24h.
+48 579 669 997 E-mailUbezwłasnowolnienie Gdańsk Gdynia Sopot. Wniosek, procedura, koszty | Adwokat
Ubezwłasnowolnienie Gdańsk Gdynia Sopot. Wniosek, procedura, koszty i konsekwencje
Decyzja o złożeniu wniosku o ubezwłasnowolnienie bliskiej osoby jest jedną z najtrudniejszych, z jakimi zgłaszają się do mnie klienci. W mojej kancelarii w Gdańsku prowadzę te sprawy dla mieszkańców całego Trójmiasta i wiem, że za każdym wnioskiem stoi konkretna sytuacja: matka z Alzheimerem, która podpisuje niekorzystne umowy, ojciec z zaawansowaną chorobą psychiczną, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dorosłe dziecko uzależnione od alkoholu, które trwoni majątek rodzinny. Ubezwłasnowolnienie to nie kara ani odebranie praw. To środek ochronny, którego celem jest zabezpieczenie osoby, która sama nie jest w stanie zadbać o swoje interesy. W tym artykule wyjaśniam, jak wygląda procedura ubezwłasnowolnienia, kto może złożyć wniosek, ile to kosztuje i jak przebiega sprawa przed Sądem Okręgowym w Gdańsku.
Czym jest ubezwłasnowolnienie i kiedy się je stosuje
Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawa cywilnego polegająca na ograniczeniu lub pozbawieniu osoby fizycznej zdolności do czynności prawnych. Zdolność do czynności prawnych to zdolność do samodzielnego podejmowania decyzji o skutkach prawnych: zawierania umów, rozporządzania majątkiem, podejmowania decyzji medycznych, składania oświadczeń woli. Pełną zdolność do czynności prawnych ma każdy człowiek, który ukończył 18 lat i nie jest ubezwłasnowolniony.
Przepisy regulujące ubezwłasnowolnienie zawierają art. 13 i 16 Kodeksu cywilnego (przesłanki) oraz art. 544 i następne Kodeksu postępowania cywilnego (procedura). Przesłankami ubezwłasnowolnienia są choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy albo inny rodzaj zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwo lub narkomania, które powodują, że dana osoba nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem.
Chcę podkreślić kwestię, o której informuję każdego klienta na pierwszej konsultacji: ubezwłasnowolnienie ma służyć wyłącznie dobru osoby, której dotyczy. Nie może być wykorzystywane dla wygody rodziny, do przejmowania majątku ani do rozwiązywania konfliktów rodzinnych. Sądy badają tę kwestię bardzo starannie, a interes majątkowy osób trzecich nie może przesądzać o zasadności ubezwłasnowolnienia. Zgodnie z art. 545 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, osoba, która złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny.
Ubezwłasnowolnienie całkowite a częściowe. Czym się różnią
Ubezwłasnowolnienie całkowite
Ubezwłasnowolnienie całkowite (art. 13 k.c.) może być orzeczone wobec osoby, która ukończyła 13 lat, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie traci zdolność do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że nie może samodzielnie zawierać umów, rozporządzać majątkiem, podejmować decyzji medycznych ani składać skutecznych oświadczeń woli. Funkcjonuje w obrocie prawnym tak, jak dziecko poniżej 13 roku życia. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie sąd opiekuńczy ustanawia opiekuna prawnego, chyba że pozostaje ona jeszcze pod władzą rodzicielską.
Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie zachowuje natomiast zdolność do zawierania umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zakupy w sklepie). Taka umowa staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie ubezwłasnowolnionego.
Ubezwłasnowolnienie częściowe
Ubezwłasnowolnienie częściowe (art. 16 k.c.) może być orzeczone wyłącznie wobec osoby pełnoletniej, jeżeli jej stan zdrowia nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo zachowuje ograniczoną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, że funkcjonuje podobnie jak nastolatek w wieku od 13 do 18 lat. Może samodzielnie dokonywać czynności prawnych, które nie powodują po jej stronie powstania zobowiązania ani rozporządzenia prawem majątkowym. Może zawierać umowy w drobnych sprawach życia codziennego, nawiązywać stosunek pracy i rozporządzać swoim zarobkiem. Do ważniejszych decyzji, na przykład sprzedaży nieruchomości czy zaciągnięcia kredytu, potrzebuje zgody kuratora.
Dla ubezwłasnowolnionego częściowo sąd opiekuńczy ustanawia kuratora (nie opiekuna). Różnica jest istotna: kurator wspiera w podejmowaniu decyzji, natomiast opiekun podejmuje decyzje w imieniu ubezwłasnowolnionego.
Którą formę wybrać
Wybór między ubezwłasnowolnieniem całkowitym a częściowym zależy od stanu zdrowia osoby, której sprawa dotyczy, a ostatecznie o rodzaju ubezwłasnowolnienia decyduje sąd na podstawie opinii biegłych. Na konsultacji w mojej kancelarii w Gdańsku omawiam z klientem obie opcje i pomagam ocenić, która forma lepiej odpowiada sytuacji bliskiej osoby. Zdarza się, że klient przychodzi z przekonaniem, że konieczne jest ubezwłasnowolnienie całkowite, a po analizie stanu faktycznego okazuje się, że wystarczy częściowe, które w mniejszym stopniu ingeruje w prawa osoby.
Kto może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie
Krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie jest ściśle określony w Kodeksie postępowania cywilnego i ma charakter zamknięty. Wniosek mogą złożyć: małżonek osoby, której dotyczy postępowanie, jej krewni w linii prostej (rodzice, dzieci, dziadkowie, wnukowie), rodzeństwo (zarówno rodzone, jak i przyrodnie), przedstawiciel ustawowy, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Rzecznik Praw Dziecka.
Na konsultacjach często spotykam się z pytaniami od osób, które nie mieszczą się w tym katalogu. Teściowa, kuzyn, wujek, bratowa, sąsiad, pracownik opieki społecznej, lekarz prowadzący nie mogą samodzielnie złożyć wniosku o ubezwłasnowolnienie. Jeżeli osoba bliska, która nie ma legitymacji do złożenia wniosku, widzi potrzebę ubezwłasnowolnienia, powinna zwrócić się do prokuratora z zawiadomieniem o sytuacji. Prokurator może wówczas samodzielnie złożyć wniosek do sądu.
Sama osoba, której miałoby dotyczyć ubezwłasnowolnienie, co do zasady nie może złożyć wniosku o swoje własne ubezwłasnowolnienie, choć w doktrynie istnieją rozbieżności w tej kwestii. Jeżeli klient zgłasza się do mnie z takim pytaniem, analizuję indywidualnie, czy w danej sytuacji istnieje inna ścieżka prawna zapewniająca ochronę (np. pełnomocnictwo notarialne na wypadek pogorszenia stanu zdrowia).
Jak złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie w Gdańsku, Gdyni lub Sopocie
Sprawy o ubezwłasnowolnienie rozpoznaje Sąd Okręgowy w składzie trzech sędziów zawodowych. Właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek, a jeżeli nie ma ona miejsca zamieszkania, sąd miejsca jej pobytu. W przypadku mieszkańców Gdańska, Gdyni, Sopotu i okolic jest to Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34). Oznacza to, że zarówno mieszkaniec Gdyni Orłowa, jak i Sopotu czy Rumi składa wniosek do tego samego sądu. Kancelaria mieści się w centrum Gdańska, kilka minut jazdy od budynku sądu, co ułatwia koordynację spraw klientom z całego Trójmiasta.
Wniosek o ubezwłasnowolnienie powinien zawierać wskazanie zakresu żądania (ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe), uzasadnienie ze wskazaniem przyczyn i okoliczności faktycznych, informację o tym, w jakich placówkach leczy się lub leczył uczestnik postępowania, dane dotyczące stanu cywilnego osoby (w tym odpisy aktów stanu cywilnego wykazujące pokrewieństwo wnioskodawcy z uczestnikiem), dokumentację medyczną (zaświadczenia od psychiatry, neurologa lub psychologa), informację o kandydacie na opiekuna lub kuratora (wraz z pisemną zgodą tej osoby na pełnienie funkcji) oraz informację, czy stan zdrowia uczestnika umożliwia mu osobiste stawiennictwo w sądzie.
Do wniosku warto dołączyć także numer telefonu i adres e-mail wnioskodawcy, co usprawnia komunikację z sądem. Opłata od wniosku o ubezwłasnowolnienie jest stała i wynosi 100 zł.
Doradca tymczasowy
Jeżeli wniosek dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu ustanowić doradcę tymczasowego (art. 548 k.p.c.). Jest to osoba, która na czas trwania sprawy dba o ochronę osoby i mienia uczestnika postępowania. Doradcą tymczasowym powinien być ustanowiony małżonek, krewny lub inna osoba bliska, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie dobro osoby, której sprawa dotyczy. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo. Doradca tymczasowy jest odwoływany automatycznie po zakończeniu postępowania.
Instytucja doradcy tymczasowego bywa bardzo przydatna w sprawach, w których zachodzi pilna potrzeba ochrony majątku uczestnika, a sama sprawa o ubezwłasnowolnienie może potrwać kilka miesięcy. W mojej praktyce w Gdańsku korzystam z tej instytucji w sytuacjach, gdy istnieje ryzyko, że osoba chora podpisze niekorzystne umowy lub dokona rozporządzeń majątkowych w trakcie trwania postępowania.
Jak przebiega sprawa o ubezwłasnowolnienie przed sądem
Po złożeniu wniosku sąd wszczyna postępowanie w trybie nieprocesowym. Pierwszą czynnością jest z reguły wezwanie wnioskodawcy do uiszczenia zaliczki na poczet opinii biegłych. Następnie sąd zleca badanie osoby, której dotyczy wniosek, przez zespół biegłych: lekarza psychiatrę lub neurologa oraz psychologa. Biegli wydają opinię zawierającą ocenę zdolności tej osoby do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw. Opinia ta ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd ma obowiązek wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek. Wysłuchanie odbywa się w obecności biegłego. Jeżeli stan zdrowia osoby nie pozwala na stawiennictwo w sądzie, sąd udaje się do miejsca jej pobytu (szpital, dom pomocy społecznej, mieszkanie). W mojej praktyce w Sądzie Okręgowym w Gdańsku takie wyjazdowe wysłuchania zdarzają się regularnie, zwłaszcza w sprawach dotyczących osób obłożnie chorych lub przebywających w placówkach opiekuńczych na terenie Gdańska, Gdyni czy Sopotu.
Postępowanie o ubezwłasnowolnienie jest dwuetapowe. W pierwszym etapie Sąd Okręgowy orzeka o ubezwłasnowolnieniu (całkowitym lub częściowym) albo oddala wniosek. W drugim etapie, po uprawomocnieniu się postanowienia, sąd okręgowy przesyła odpis orzeczenia do właściwego sądu rejonowego (sądu opiekuńczego), który przeprowadza odrębne postępowanie w sprawie ustanowienia opiekuna prawnego (przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym) lub kuratora (przy ubezwłasnowolnieniu częściowym).
Kto zostaje opiekunem lub kuratorem
Opiekunem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek. Jeżeli małżonek nie może lub nie chce pełnić tej funkcji, pierwszeństwo mają rodzice ubezwłasnowolnionego. Dopiero w dalszej kolejności sąd ustanawia opiekunem inną osobę bliską. Opiekun podlega nadzorowi sądu opiekuńczego i musi uzyskiwać zezwolenie sądu we wszystkich ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku ubezwłasnowolnionego. Kandydat na opiekuna nie może być stroną postępowania o ubezwłasnowolnienie (to częsty błąd we wnioskach, który wydłuża postępowanie).
W praktyce opiekun prawny ma szereg obowiązków, o których informuję klientów na konsultacji. Po ustanowieniu opieki musi sporządzić inwentarz majątku ubezwłasnowolnionego i przedstawić go sądowi opiekuńczemu. Składa regularne sprawozdania z zarządu majątkiem (z reguły raz w roku). Na dokonanie istotnych czynności, takich jak sprzedaż nieruchomości, zaciągnięcie zobowiązania, odrzucenie spadku w imieniu ubezwłasnowolnionego czy rozporządzenie jego oszczędnościami, musi uzyskać zgodę sądu. Niezłożenie sprawozdania lub działanie na szkodę ubezwłasnowolnionego może skutkować odwołaniem opiekuna i powołaniem nowej osoby.
Ile trwa sprawa o ubezwłasnowolnienie w Gdańsku
Czas trwania postępowania o ubezwłasnowolnienie przed Sądem Okręgowym w Gdańsku wynosi z reguły od 3 do 12 miesięcy. Dotyczy to wszystkich spraw z obszaru właściwości tego sądu, a więc także wniosków składanych przez mieszkańców Gdyni, Sopotu, Wejherowa czy Kartuz. Sprawy dobrze przygotowane, z kompletną dokumentacją medyczną i oczywistymi przesłankami, mogą zakończyć się szybciej. Sprawy, w których konieczne są dodatkowe opinie biegłych, uczestnik nie stawia się na badania lub inne osoby zgłaszają sprzeciw, mogą trwać dłużej. Dostępność biegłych psychiatrów i psychologów w Gdańsku bywa czynnikiem wydłużającym postępowanie, dlatego zalecam klientom jak najszybsze złożenie wniosku po podjęciu decyzji.
Ile kosztuje ubezwłasnowolnienie
Koszty postępowania o ubezwłasnowolnienie składają się z kilku elementów. Opłata sądowa od wniosku jest stała i wynosi 100 zł, niezależnie od tego, czy sprawa dotyczy ubezwłasnowolnienia całkowitego czy częściowego. Zaliczka na poczet opinii biegłych (psychiatra/neurolog i psycholog) wynosi z reguły od 400 do 1 000 zł, w zależności od sądu i zakresu badań. Do tego dochodzą wydatki związane z czynnościami kuratora procesowego (ok. 100–300 zł) oraz ewentualne koszty dojazdu sądu do miejsca pobytu uczestnika.
Wynagrodzenie adwokata za prowadzenie sprawy o ubezwłasnowolnienie w mojej kancelarii wynosi od 2 000 do 3 000 zł za całość postępowania. Te same stawki obowiązują klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu i pozostałych miejscowości Trójmiasta, ponieważ wszystkie sprawy toczą się przed jednym sądem. Kwota zależy od stopnia skomplikowania sprawy i przewidywanego nakładu pracy. Konsultacja wstępna, na której oceniam zasadność wniosku i doradzam dalsze kroki, kosztuje od 300 zł. Szczegółowe informacje o stawkach znajdą Państwo na stronie cennika kancelarii.
Kosztami postępowania o ubezwłasnowolnienie obciążana jest co do zasady osoba, której postępowanie dotyczy. Jeżeli wnioskodawca lub uczestnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, może złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, dołączając oświadczenie o stanie rodzinnym, dochodach, majątku i źródłach utrzymania. Konsultację można odbyć również zdalnie, szczegóły na stronie porad online.
Ubezwłasnowolnienie osoby starszej
Ubezwłasnowolnienie osoby starszej to jeden z najczęstszych tematów na konsultacjach w mojej kancelarii. Ważna jest tu jedna zasada: sam zaawansowany wiek nie jest przesłanką ubezwłasnowolnienia. Osoba 85-letnia, która jest sprawna umysłowo, nie może zostać ubezwłasnowolniona tylko dlatego, że jest stara. Ubezwłasnowolnienie jest uzasadnione wtedy, gdy pojawiają się zaburzenia poznawcze uniemożliwiające samodzielne podejmowanie decyzji, takie jak demencja starcza, choroba Alzheimera, zespoły otępienne po udarach lub inne schorzenia neurologiczne.
W praktyce klienci przychodzą do mnie najczęściej w sytuacjach, gdy starsza osoba zaczyna podpisywać niekorzystne umowy (np. z akwizytorami), przepisywać majątek pod wpływem manipulacji osób trzecich, zaciągać kredyty lub pożyczki, których nie jest w stanie spłacić, albo odmawiać koniecznego leczenia. Takie sytuacje dotyczą zarówno osób mieszkających samodzielnie w Gdańsku, Gdyni czy Sopocie, jak i przebywających w domach pomocy społecznej na terenie Trójmiasta. W takich sytuacjach ubezwłasnowolnienie, nawet częściowe, pozwala na skuteczną ochronę bliskiej osoby przed konsekwencjami jej własnych decyzji podejmowanych w stanie ograniczonej świadomości.
Ubezwłasnowolnienie osoby uzależnionej od alkoholu lub narkotyków
Kodeks cywilny wymienia pijaństwo i narkomanię jako przykłady zaburzeń psychicznych uzasadniających ubezwłasnowolnienie. Samo uzależnienie nie wystarczy. Konieczne jest wykazanie, że wskutek uzależnienia dana osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem (przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym) lub potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw (przy częściowym). W mojej praktyce w Gdańsku prowadzę sprawy, w których wieloletni alkoholizm doprowadził do trwonienia majątku rodzinnego, zaciągania długów i zaniedbywania obowiązków wobec dzieci. Ubezwłasnowolnienie pozwala w takich przypadkach na ochronę zarówno osoby uzależnionej, jak i jej rodziny.
Z doświadczenia wiem, że sprawy o ubezwłasnowolnienie osób uzależnionych bywają trudniejsze niż sprawy dotyczące chorób otępiennych. Wynika to z tego, że stan osoby uzależnionej bywa zmienny: w okresach abstynencji może sprawiać wrażenie w pełni sprawnej, a w okresach nawrotów traci kontrolę nad swoim postępowaniem. Biegli muszą ocenić nie tyle aktualny stan w dniu badania, co ogólną zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Sądy z reguły wymagają solidnej dokumentacji: historii leczenia odwykowego, zaświadczeń z izby wytrzeźwień, dokumentacji z interwencji policji, a niekiedy również opinii z ośrodka terapeutycznego. Jeżeli Państwa bliska osoba jest uzależniona i odmawia leczenia, a jej zachowanie zagraża jej samej lub rodzinie (co w skrajnych przypadkach może stanowić formę przemocy domowej), proszę nie odkładać konsultacji u adwokata.
Co daje ubezwłasnowolnienie. Praktyczne konsekwencje
Klienci często pytają mnie, co konkretnie zmieni się po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia. W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego opiekun prawny będzie mógł w imieniu ubezwłasnowolnionego wypowiedzieć niekorzystne umowy, zawrzeć umowę z domem pomocy społecznej, złożyć wniosek o przeliczenie emerytury lub renty, wyrazić zgodę na leczenie i zabiegi medyczne, zarządzać rachunkami bankowymi i regulować zobowiązania finansowe, a także odrzucić lub przyjąć spadek (za zgodą sądu opiekuńczego, o czym piszę w artykule o odrzuceniu spadku).
Przy ubezwłasnowolnieniu częściowym osoba zachowuje większą samodzielność, natomiast kurator musi wyrazić zgodę na istotniejsze czynności prawne. To rozwiązanie mniej inwazyjne, ale wystarczające w wielu sytuacjach, gdy bliska osoba potrzebuje wsparcia przy podejmowaniu poważniejszych decyzji.
Ubezwłasnowolnienie ma również wpływ na zdolność do sporządzenia testamentu (osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może testować), na zdolność procesową (nie może samodzielnie występować przed sądem) oraz na kwestie związane z zachowkiem i dziedziczeniem.
Uchylenie i zmiana ubezwłasnowolnienia
Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu ma charakter bezterminowy, ale nie jest nieodwracalne. Jeżeli ustaną przyczyny, dla których ubezwłasnowolnienie zostało orzeczone (na przykład stan zdrowia ulegnie poprawie wskutek leczenia), sąd ma obowiązek je uchylić. Możliwa jest również zmiana ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe, jeśli stan osoby poprawi się, ale nadal wymaga ona wsparcia w prowadzeniu spraw.
Wniosek o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia może złożyć sam ubezwłasnowolniony, jego opiekun, kurator, prokurator lub inne osoby uprawnione. Sąd powoła wówczas biegłych, którzy ocenią aktualny stan zdrowia. Procedura jest analogiczna do pierwotnego postępowania o ubezwłasnowolnienie.
Obrona przed wnioskiem o ubezwłasnowolnienie
W mojej kancelarii w Gdańsku reprezentuję nie tylko wnioskodawców, ale również osoby, wobec których złożono wniosek o ubezwłasnowolnienie. Nie każdy wniosek jest uzasadniony. Zdarza się, że za wnioskiem stoją motywy majątkowe (chęć przejęcia kontroli nad nieruchomościami, oszczędnościami), konflikty rodzinne lub nieporozumienia co do stanu zdrowia bliskiej osoby.
Osoba, której dotyczy wniosek, ma prawo do reprezentacji przez adwokata. Jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika samodzielnie, sąd wyznaczy jej adwokata z urzędu, ponieważ w sprawach o ubezwłasnowolnienie udział adwokata jest obligatoryjny, gdy osoba ta nie ma pełnomocnika z wyboru. Obrona polega na wykazaniu, że przesłanki ubezwłasnowolnienia nie są spełnione, że osoba radzi sobie samodzielnie w codziennym życiu, a wniosek został złożony z motywów innych niż dobro osoby. Kluczowe znaczenie ma opinia biegłych, dlatego ważne jest, aby osoba stawała na badania w jak najlepszym stanie i współpracowała z biegłymi.
Ubezwłasnowolnienie a pełnomocnictwo notarialne. Czy jest alternatywa
Na konsultacjach w mojej kancelarii w Gdańsku klienci często pytają, czy zamiast ubezwłasnowolnienia można po prostu udzielić pełnomocnictwa notarialnego bliskiej osobie. Odpowiedź zależy od stanu zdrowia osoby. Jeżeli bliska osoba jest jeszcze w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję o udzieleniu pełnomocnictwa (czyli ma pełną zdolność do czynności prawnych i rozumie, co podpisuje), pełnomocnictwo notarialne może być wystarczającym rozwiązaniem. Pełnomocnik będzie mógł w jej imieniu zarządzać sprawami majątkowymi, zawierać umowy, reprezentować ją przed urzędami.
Problem pojawia się wtedy, gdy osoba nie jest już w stanie świadomie udzielić pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo udzielone przez osobę w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji jest nieważne. W takiej sytuacji jedyną drogą jest wniosek o ubezwłasnowolnienie. Dlatego doradzam klientom, aby rozważyli udzielenie pełnomocnictwa notarialnego, gdy bliska osoba jest jeszcze w stanie to zrobić, na wypadek pogorszenia stanu zdrowia w przyszłości. To rozwiązanie prewencyjne, które może oszczędzić rodzinie wielomiesięcznego postępowania sądowego.
Pełnomocnictwo ma też swoje ograniczenia. Nie zastępuje ubezwłasnowolnienia w sytuacjach, gdy osoba aktywnie działa na swoją szkodę (podpisuje niekorzystne umowy, zaciąga długi, rozdaje majątek). Pełnomocnik nie może zablokować czynności prawnych mocodawcy, a ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite, tak. To jest granica między wsparciem a ochroną. Jeżeli Państwa bliska osoba potrzebuje nie tyle pomocy w załatwianiu spraw, co ochrony przed konsekwencjami własnych decyzji podejmowanych w stanie ograniczonej świadomości, ubezwłasnowolnienie jest jedynym skutecznym narzędziem.
Najczęściej zadawane pytania o ubezwłasnowolnienie
Ubezwłasnowolnienie to orzeczenie sądu, które ogranicza lub pozbawia osobę fizyczną zdolności do czynności prawnych (zawierania umów, rozporządzania majątkiem, podejmowania decyzji prawnych). Jego celem jest ochrona osoby, która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub zaburzeń (w tym uzależnień) nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem.
Ubezwłasnowolnienie całkowite pozbawia osobę zdolności do czynności prawnych (funkcjonuje jak dziecko poniżej 13 lat) i wymaga ustanowienia opiekuna. Częściowe ogranicza tę zdolność (funkcjonuje jak nastolatek 13–18 lat) i wymaga ustanowienia kuratora. Całkowite stosuje się, gdy osoba w ogóle nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Częściowe, gdy potrzebuje pomocy, ale zachowuje pewną samodzielność.
Katalog jest zamknięty: małżonek, krewni w linii prostej (rodzice, dzieci, dziadkowie, wnukowie), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Teściowa, kuzyn, wujek, sąsiad ani pracownik opieki społecznej nie mogą samodzielnie złożyć wniosku. Mogą natomiast zawiadomić prokuratora.
Mieszkańcy Gdańska, Gdyni, Sopotu i okolicznych miejscowości składają wniosek do Sądu Okręgowego w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34). Powinien zawierać zakres żądania (całkowite/częściowe), uzasadnienie, dokumentację medyczną, akty stanu cywilnego i dane kandydata na opiekuna/kuratora. Opłata wynosi 100 zł. Wniosek można złożyć osobiście w biurze podawczym lub przesłać pocztą.
Opłata sądowa wynosi 100 zł. Zaliczka na biegłych (psychiatra/neurolog + psycholog) to z reguły od 400 do 1 000 zł. Wynagrodzenie adwokata za prowadzenie sprawy wynosi od 2 000 do 3 000 zł. Osoba w trudnej sytuacji finansowej może wnioskować o zwolnienie z kosztów sądowych.
Przed Sądem Okręgowym w Gdańsku sprawy trwają z reguły od 3 do 12 miesięcy. Czas zależy od kompletności dokumentacji, dostępności biegłych i ewentualnego sprzeciwu uczestników. Dobrze przygotowany wniosek z pełną dokumentacją medyczną przyspiesza postępowanie.
Tak, ale sam zaawansowany wiek nie wystarczy. Konieczne jest wykazanie, że wskutek choroby (demencja, Alzheimer, zespoły otępienne) osoba nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem. Sąd opiera się na opinii biegłych, a nie na samym wieku osoby.
To osoba ustanawiana przez sąd na czas trwania postępowania o ubezwłasnowolnienie w celu ochrony osoby i mienia uczestnika. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z ubezwłasnowolnionym częściowo. Doradca tymczasowy jest odwoływany po zakończeniu sprawy.
Tak. Jeżeli ustaną przyczyny ubezwłasnowolnienia (np. wskutek leczenia), sąd ma obowiązek je uchylić. Możliwa jest też zmiana z całkowitego na częściowe. Wniosek o uchylenie może złożyć sam ubezwłasnowolniony, jego opiekun, kurator lub prokurator. Sąd ponownie powoła biegłych do oceny aktualnego stanu zdrowia.
Zgodnie z art. 545 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, osoba, która złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny. Sąd może ją nałożyć z urzędu. Ma to zapobiegać nadużywaniu instytucji ubezwłasnowolnienia do celów majątkowych lub w ramach konfliktów rodzinnych.
Podsumowanie
Ubezwłasnowolnienie to poważna decyzja, która wymaga starannego przygotowania i przemyślenia zarówno pod kątem prawnym, jak i ludzkim. Jeżeli zastanawiają się Państwo, czy ubezwłasnowolnienie bliskiej osoby jest w danej sytuacji uzasadnione i jak przygotować wniosek, zapraszam na konsultację w mojej kancelarii w Gdańsku. Na spotkaniu analizuję stan faktyczny, oceniam przesłanki i doradzam optymalną formę ochrony. Pomagam również osobom, wobec których złożono wniosek o ubezwłasnowolnienie, w obronie ich praw. Reprezentuję klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu, Wejherowa, Tczewa, Starogardu Gdańskiego i z całej Polski w sprawach prowadzonych zdalnie.
Kancelaria Adwokacka adw. Dawid Suszyński
ul. ks. Jerzego Popiełuszki 2/136 (klatka „B”), 80-864 Gdańsk
tel. +48 579 669 997
e-mail: kancelaria@suszynski.com.pl
adwokat.suszynski.com.pl
Porozmawiajmy o Twojej sprawie
Opisz sytuację lub zadzwoń — odpowiadamy w ciągu 24 godzin. W sprawach pilnych/aresztowych obsługa 24h.