Rozwód bez sądu od 2027. Nowa ustawa o rozwodach pozasądowych w USC
Rozwód bez sądu od 2027. Nowa ustawa o rozwodach pozasądowych w USC
Tydzień po głosowaniu w Sejmie zadzwonił do mnie klient z jednym pytaniem: czy może już iść do urzędu i zakończyć małżeństwo bez sądu. Słyszał o ustawie i widział nagłówki, więc oczekiwał ode mnie że mu w tym pomogę. Odpowiedziałem krótko: najwcześniej 1 stycznia 2027 r., jeśli Prezydent nie zawetuje ustawy.
13 marca 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o rozwodach pozasądowych. Jednak jak narazie każdy rozwód w Polsce wiąże się z postępowaniem przed sądem okręgowym – nawet jeśli oboje małżonków chce się rozstać, nie mają dzieci i nie zamierzają spierać się o winę. Od nowego może pojawić się się inna ścieżka: rozwód przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Krótszy, prostszy, bez sal sądowych. Ale nie dla wszystkich i nie bez konsekwencji których media raczej nie opisują.
Piszę ten artykuł bo w mediach jest dużo informacji, ale mało konkretów o tej nowelizacji, przez co klienci pytają mnie o szczegóły i część z nich mylnie uważa że rozwód będzie znacznie prostszy niż przewiduje to projekt ustawy.
Rozwód w bez sądu od 1 stycznia 2027?
Pierwotny projekt rządowy zakładał 12 miesięczne vacatio legis od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Sejm poprawką zmienił to na sztywną datę: 1 stycznia 2027 r. Za głosowało 242 posłów, przeciw 187, 2 wstrzymało się. Koalicja rządząca przepchnęła ustawę bez większych trudności – za były kluby KO, PSL, Lewicy, Polski 2050, Centrum i koło Razem; przeciw PiS i Konfederacja.
Ustawa trafia teraz do Senatu. Po ewentualnych poprawkach – do Prezydenta. Kwestia weta jest otwarta. Krytycy powołują się na art. 18 Konstytucji i ochronę małżeństwa. Zwolennicy odpowiadają że ustawa niczego nikomu nie narzuca – daje tylko opcję. Jak dotąd nie jest znane stanowisko Prezydenta odnośnie tej ustawy. Dalsze losy ustawy można śledzić na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego.
Cokolwiek się wydarzy po drodze – najwcześniejszą możliwą datą jest 1 stycznia 2027 r. Do tego czasu jedyna droga to sąd.
Rozwód niesporny
Media używają różnych określeń: „rozwód bez sądu”, „rozwód administracyjny”, „rozwód w urzędzie”. Ustawa mówi o „rozwodzie niespornym” albo „rozwodzie pozasądowym”. Procedura polega na złożeniu przez oboje małżonków zgodnych oświadczeń przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.
Kierownik USC nie bada historii małżeństwa. Nie przesłuchuje świadków, nie analizuje korespondencji, nie zadaje pytań o przyczyny. Przyjmuje oświadczenie o rozkładzie pożycia i jedyne co weryfikuje to formalne przesłanki. To zasadnicza różnica wobec postępowania sądowego, gdzie sędzia aktywnie bada czy rozkład rzeczywiście nastąpił i jaka była jego przyczyna oraz czy nie ucierpi dobro dzieci.
Nowa ustawa nie zastępuje drogi sądowej. Daje dodatkową ścieżkę, dzięki której kto spełnia warunki będzie mógł wybrać USC albo sąd. Kto ich nie będzie spełniał, idzie do sądu jak dotychczas. Przypominam jednak że do końca 2026 r., jedyna opcja to Sąd Okręgowy.
Warunki
Żeby skorzystać z USC, małżonkowie muszą spełnić wszystkie poniższe warunki jednocześnie – brak jednego zamyka tę ścieżkę.
Oboje muszą chcieć rozwodu i nie wnosić o orzekanie o winie. Między nimi musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia – ale kierownik USC nie bada tego głębiej, przyjmuje oświadczenie stron. Nie mogą mieć wspólnych małoletnich dzieci. Małżonka nie może być w ciąży – ten warunek dodano poprawką sejmową już w toku prac legislacyjnych. Małżeństwo musi trwać co najmniej rok. Żadne z nich nie może mieć w toku postępowania o rozwód, separację ani unieważnienie małżeństwa. Oboje muszą wyrazić zgodę na przeprowadzenie procedury w USC – bez przymusu, dobrowolnie.
Bo właśnie brak dobrowolności jest jedną z przesłanek do późniejszego unieważnienia rozwodu. Do tego wróce niżej.
Kilka kwestii które wymagają wyjaśnienia bo klienci pytają o nie najczęściej. Warunek braku dzieci dotyczy wyłącznie wspólnych i małoletnich dzieci. Zarówno dzieci pełnoletnie jak i dzieci jednego małżonka z poprzedniego związku nie będą stanowić przeszkody w otrzymaniu rozwodu w USC. Liczą się tylko „wspólne i niepełnoletnie”. Jeśli małżonkowie mają wspólne obywatelstwo innego państwa – USC niedostępne. Cudzoziemcy mogą skorzystać jeśli nie mają wspólnego obywatelstwa i oboje zamieszkują w Polsce.
Jeśli ktoś złoży fałszywe oświadczenie o spełnieniu warunków – naraża się na odpowiedzialność karną, ale procedura i tak zostanie przeprowadzona. Kierownik USC nie ma narzędzi do weryfikacji wszystkiego, np. stanu ciąży.
Procedura – dwa etapy
Rozwód w USC przebiega w dwóch wizytach, rozdzielonych obowiązkowym miesiącem przerwy. Obie wizyty mogą odbyć się w różnych urzędach w różnych miastach – nie musi to być USC właściwy dla miejsca zamieszkania.
Pierwsza wizyta. Małżonkowie stawiają się razem. Składają pisemne zapewnienia że spełniają ustawowe warunki. Kierownik weryfikuje to na podstawie dokumentów: dowodów osobistych, aktu małżeństwa, danych z rejestru PESEL. Jeśli którykolwiek warunek nie jest spełniony, Kierownik USC odmówi udzielenia rozwodu i zasugeruje skorzystanie z Sądu Okręgowego. Małżonkowie otrzymują też pouczenie o skutkach prawnych rozwodu i informację o dostępnych formach wsparcia: mediacja, poradnictwo rodzinne.
Złożenie zapewnień to otwarcie procedury, nie jej zakończenie. Od tej chwili musi upłynąć co najmniej miesiąc tzw. tempus deliberandi, czasu na namysł. Zapewnienia są ważne przez 6 miesięcy. Jeśli małżonkowie nie stawią się ponownie przed upływem tego czasu – procedura wygasa i trzeba zaczynać od nowa.
Druga wizyta. Po upływie miesiąca, ale przed upływem 6 miesięcy. Małżonkowie stawiają się razem i każde osobno składa oświadczenie potwierdzające rozkład pożycia, brak małoletnich dzieci wspólnych, brak toczących się postępowań, spełnienie pozostałych warunków. Większość tych oświadczeń jest składana pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Odpowiedzialnośc karna nie ma zastosowania względem oświadczenia o rozkładzie pożycia.
Po przyjęciu oświadczeń kierownik dokonuje wpisu w rejestrze stanu cywilnego. Z tą chwilą małżeństwo jest rozwiązane.
Koszty rozwodu bez sądu
600 zł – tyle kosztuje opłata za rozwód w USC. Bez zwrotu.
Dla porównania: opłata sądowa od pozwu o rozwód to też 600 zł, ale przy sprawie bez orzekania o winie sąd zwraca połowę – realny koszt postępowania sądowego bez adwokata to 300 zł. Z honorarium adwokackim dochodzi jeszcze od kilku do kilkunastu tysięcy zł w zależności od złożoności sprawy.
Konsultacja w mojej kancelarii kosztuje 450 zł. Przy prostym układzie – brak dzieci, brak sporu o winę, brak skomplikowanego majątku, ta jedna rozmowa może być jedynym kosztem adwokackim przed rozwodem w USC.
Kiedy rozwód w USC będzie mniej korzystny niż w sądzie?
Dla bezdzietnej pary która jest zgodna, nie chce się kłócić o winę i nie ma skomplikowanego majątku – USC to czysta korzyść. Szybciej, taniej, bez konieczności pisania pozwu i chodzenia na rozprawy.
Ale dla kogoś kto ma podstawy do wnoszenia o winę – to jest decyzja którą warto przemyśleć dłużej niż 5 minut. Orzeczenie o wyłącznej winie jednego z małżonków otwiera drogę do alimentów z art. 60 § 2 KRiO. Zgodnie z tym przepisem, małżonek niewinny może ich żądać nawet bez niedostatku, jeśli rozwód istotnie pogorszy jego sytuację materialną. Tej możliwości nie ma przy USC, który przecież nie zawiera orzeczenia o winie.
Miałem klientkę, której mąż przez całe wspólne życie zarabiał kilkukrotnie więcej od niej. Rozstali się po kilkunastu latach. Gdyby poszła do USC „dla szybkości”, traciłaby prawo do alimentów rozszerzonych. Postępowanie sądowe zajęło nam około dwóch lat, ale efekt finansowy był zupełnie inny. Odradzam podejmowanie decyzji o ścieżce bez wcześniejszego przemyślenia tej kwestii. A rady najlepiej zasięgnąć u adwokata.
W USC nie można też jednocześnie uregulować podziału majątku wspólnego. Sąd może to zrobić w wyroku rozwodowym jeśli małżonkowie złożą zgodny wniosek. W USC nie ma tej opcji. Podział majątku trzeba przeprowadzić odrębnie: albo umową, albo w odrębnym postępowaniu sądowym.
Czas: USC to minimum miesiąc, realistycznie 1-2 miesiące uwzględniając oczekiwanie na termin w urzędzie. Sąd Okręgowy w Gdańsku przy sprawie bez orzekania o winie – około 6 miesięcy od złożenia pozwu. Z orzekaniem o winie: rok wzwyż, zdarzają się dwa.
Skutki prawne
Rozwód w USC wywołuje identyczne skutki prawne jak wyrok sądu. Zmienia się stan cywilny obojga małżonków. Ustaje wspólność majątkowa – co otwiera drogę do podziału majątku, ale samo w sobie go nie dokonuje. Małżonek ma rok na złożenie oświadczenia o powrocie do poprzedniego nazwiska przed kierownikiem USC. Ustaje prawo dziedziczenia ustawowego po byłym małżonku. Orzeczenie jest uznawane w innych państwach Unii Europejskiej.
Alimenty między byłymi małżonkami po rozwodzie w USC przysługują analogicznie jak w wypadku rozwodu bez orzeczenia o winie. Przysługują wyłącznie w przypadku niedostatku (art. 60 § 1 KRiO) i wygasają po 5 latach. Nie ma możliwości dochodzenia alimentów z art. 60 § 2 KRiO bo USC z założenia nie orzeka o winie. To jest skutek prawny który warto mieć w głowie zanim się wejdzie do urzędu.
Przed podjęciem decyzji
To co mnie niepokoi w tym jak media opisują tę zmianę – to nacisk na szybkość i prostotę kosztem tego co naprawdę ważne. „Bez sądu, bez adwokata, bez czekania” – to nośne, ale trochę niepełne. Rzecznik Praw Obywatelskich w opinii do projektu ustawy zwracał uwagę właśnie na kwestię alimentów: że część małżonków, szczególnie kobiety po długich małżeństwach z dużą dysproporcją dochodów – może nieświadomie rezygnować z uprawnień jakie daje orzeczenie o winie.
Nie mówię żeby zawsze wybierać sąd. Mówię żeby zanim ktoś złoży zapewnienia w USC, przez chwilę zastanowił się: czy mam podstawy do wnoszenia o winę? Czy małżonek zarabia wielokrotnie więcej? Czy jest majątek o który warto się upomnieć jednocześnie z rozwodem?
Konsultacja kosztuje 450 zł. To mniej niż korzyść z uzyskania potencjalnych alimentów w wypadku gdy stwierdzimi iż istnieją mocne podstawy do uzyskania alimentów od byłego małżonka.
Unieważnienie
Ustawa przewiduje jeden mechanizm zabezpieczający. Jeśli któreś z małżonków działało pod wpływem błędu, przymusu, groźby albo w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji – możliwe jest unieważnienie rozwodu przed sądem powszechnym. Kierownik USC ma też prawo odmówić przeprowadzenia procedury jeśli zauważy że jedna ze stron nie działa dobrowolnie.
Są sytuacje w których jedna strona jest pod realną presją finansową, emocjonalną, rodzinną. Jeśli zgoda na rozwód w USC nie będzie własnym, wolnym wyborem małżonka, wtedy można wnosić o jego unieważnienie. To zabezpieczenie jest właśnie na takie przypadki.
Nie istnieje coś takiego jak „natychmiastowy”
Ta fraza pojawia się w wyszukiwarkach. „Szybki rozwód bez sądu”, „natychmiastowy”, „ekspresowy”. Nic takiego nie istnieje i po 2027 r. też nie będzie. Nawet USC wymaga dwóch wizyt z miesiącem przerwy między nimi. Ale najszybsza dostępna ścieżka po 1 stycznia 2027 r. to właśnie USC. realistycznie 1-2 miesiące dla tych którzy spełniają wszystkie warunki. Dla pozostałych: Sąd Okręgowy i minimum pół roku. Tyle.
Porozmawiajmy o Twojej sprawie
Opisz sytuację lub zadzwoń — odpowiadamy w ciągu 24 godzin. W sprawach pilnych/aresztowych obsługa 24h.